اخبار موزه

انجمن‎های علمی رسالت «ترویج علم» را از یاد برده‎اند

۱۰ بهم , ۱۳۹۷  

دومین نشست علمی موزه ملی علوم و فناوری در سال ۹۷ با عنوان «نقش انجمن‎های علمی در ترویج علم» عصر چهارشنبه ۱۰ بهمن‎ماه با حضور اساتید دانشگاه‎ها، مدیران و نمایندگان انجمن‎های علمی و مدیران آموزشی و پژوهشی کشور در محل موزه ارتباطات برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری در ابتدای این نشست دکتر سیف‎اله جلیلی رئیس این موزه ضمن خیرمقدم به مهمانان نشست تصریح کرد: موزه ملی علوم و فناوری بعنوان یکی از نهادهای ترویج علم، در سال‎های گذشته با برگزاری انواع رویدادها، برنامه‎ها و کنفرانس‎ها تلاش کرد تا به ترویج علم در جامعه بپردازد اما در این کار نیاز به همکاری همه سازمان‎ها داریم. بسیاری از سازمان‎های مربوطه به جای انجام وظیفه خود در ترویج علم، کنفرانس علمی برگزار می‎کنند که این وظیفه انجمن‎های علمی است.

دکتر جلیلی افزود: ایرانِ قدیم هم تولیدکننده علم و هم تولیدکننده فناوری بوده است یعنی اگر مسئله‎ای پیش می‎آمد دانشمندان علم آن را تولید می‎کردند و آن علم به فناوری هم تبدیل می‎شد؛ از این رو اگر ما علم و فناوری را باهم داشته باشیم، فرهنگ و جامعه هم رشد می‎کند در حالی که ما در قرون ۲۰ و ۲۱ صرفا به تولیدکنندگان علم تبدیل شده‎ایم و همه فناوری‎های ما وارداتی است.

جلیلی با بیان این که فناوری‎ها بدون ایجاد فرهنگ‎سازی لازم، یک شبه وارد کشور می شوند افزود: «ترویج علم» به معنای این نیست که بگوییم «علم خوب است»؛ مثلا وقتی فناوری خاصی وارد کشور می شود، مدت‎های زیادی را صرف می‎کنیم تا فقط بگوییم این فناوری خوب است! در حالی که منظور از ترویج علم این است که فرهنگ لازم برای استفاده از علم را ترویج کنیم. موزه ملی علوم و فناوری تنها یکی از این مراکزی است که وظیفه ترویج و فرهنگ‎سازی را برعهده دارد و در این راه، انجمن‎های علمی هم می‎توانند نقش بسیار مهمی ایفا کنند. مهم‎ترین وظیفه انجمن‎ها ترویج و ساده‎سازی علم در جامعه است. این انجمن‎ها نباید صرفا یک ویترین تشکیلاتی باشند. ما از انجمن‎های علمی انتظار داریم بیش از این‎ها درگیر موضوع ترویج علم شوند و راه‎کارها و برنامه‎های پیشنهادی خود را در راستای «ساده‎سازی علم» به معنایی که علم مورد استفاده همه مردم قرار گیرد ارائه کنند. ما نیز بعنوان یک مرکز علمی که بودجه محدود دولتی دارد در حد توان کمک خواهیم کرد.

سپس و در آغاز میزگرد اول با موضوع «چرایی و چگونگی ترویج علم در انجمن‎های علمی فعال در این حوزه» دکتر سیما قاسمی دبیر این نشست علمی با بیان این که موزه ملی علوم و فناوری زیر نظر وزارت علوم و با رسالت ترویج علم فعالیت می‎کند افزود: دانشگاه‎ها متولی علم در جامعه هستند و انجمن‎ها محل اجتماع دانشگاهیان و افراد علمی کشور محسوب می‎شوند که باید در امور ترویج علم فعال باشند. قاسمی گفت: بیش از ۳۸۰ اساسنامه انجمن‎های علمی در وزارت علوم ثبت شده که در عمده آن‎ها به تجمع و تمرکز متخصصان و ترویج علم اشاره شده است.

دکتر اکرم قدیمی رئیس انجمن ترویج علم ایران نیز با بیان این که طرح ایجاد این انجمن از سال ۱۳۷۸ شکل گرفت و در سال ۱۳۸۰ با کسب مجوز از وزارت علوم، فعالیت خود را رسما آغاز کرد گفت: ما خیلی تلاش کردیم شورای انجمن‎های علمی تشکیل شود اما موافقت نشد. دکتر قدیمی تصریح کرد در حوزه ترویج علم فعالیت‎های بسیاری انجام شده و می‎شود اما غالبا، فردی هستند و نه گروهی و جمعی و جای خالی نهاد بالادستی کاملا احساس می‎شود.

دکتر قدیمی گفت: ترویج علم جایگاه اصلی خود را در جامعه علمی پیدا نکرده و انجمن‎ها بیش از آن که به ارتباط با جامعه بپردازند صرفا به گردهمایی متخصصان توجه داشته‎اند. ماهیت ترویج علم، تحول‎سازی است و با تحول در اندیشه افراد جامعه، فضای گفت‎وگو ایجاد خواهد شد.

دکتر سعداله نصیری قیداری رئیس هیات مدیره انجمن نجوم به اهمیت تقنینی ترویج علم اشاره کرد و گفت: در قوانین گذشته چندان اهمیتی به ترویج علم داده نمی‎شد و در سال‎های اخیر هم که در قوانین راهبردی کلان «تبدیل علم به گفت‎مان اصلی جامعه» را می‎بینیم، بطور عملی بودجه و قانون مشخصی تعریف نشده است. وی بر ارائه برنامه‎ای به مجلس جهت در نظر گرفتن بودجه و قانون مشخص در حوزه ترویج علم تاکید و به ورود صدا و سیما به این مقوله اشاره کرد.

در میزگرد دوم با موضوع «ضرورت ترویج علم در انجمن‎های علمی از دیدگاه جامعه‎شناسی» دکتر نعمت‎اله فاضلی رئیس پژوهشکده مطالعات اجتماعی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نیز گفت: ترویج علم تلاش برای استقرار و اهمیت دادن علم در ذهن و زبان جامعه است. ترویج علم یعنی کمک کنیم تا جامعه بتواند از علم استفاده کند و استفاده کردن لزوما به معنای پول درآوردن نیست چه بسا ممکن است به آنجا هم ختم شود. بواقع ترویج علم یعنی بتوانیم علم را در ذهن و ضمیر خود جاری و ساری کنیم به نحوی که بتوانیم با آن علم رابطه‎ای «خلاقانه»، «کنجکاوانه» و «انتقادی» داشته باشیم و جامعه بتواند با آن تعامل کند و با آن علم بیاندیشد. ترویج علم یعنی درگیر کردن جامعه با علم و امکان تجزیه و تحلیل شهروندان درباره آن علم.

دکتر فاضلی گفت: باید از خود بپرسیم نحوه درگیری ما با علم چگونه است؟ بدون پاسخ به این پرسش، امکان نفوذ در اذهان را نخواهیم داشت. بعد از جنگ جهانی دوم مشروعیت علم زیر سئوال رفت و دیگر علم به صِرف علم بودنش واجد ارزش و معنا نیست. امروزه هیچ چیز به اندازه «اهمیت علم» قابل مناقشه نیست. این دروغ است که بگوییم باید به علم بپردازیم تا پول دربیاوریم. ترویج علم موضوع فرهنگ و سرنوشت انسان است. ما علم را با «تکنیک» اشتباه گرفته‎ایم. شاید بخاطر همین هم اولین دانشگاه ما به معنای جدید آن، «دارالفنون» است. ما نفهمیدیم علم قرار است چه کاری در جامعه انجام دهد. اگر در دوره قاجار قحطی و فقر بود و امیرکبیر ناگزیر از تاسیس دارالفنون بود، امروز چه؟ می‎‎گویند «فایده هنر» دقیقا در همین است که «فایده» ندارد؛ علم هم وقتی سود دارد که «سود» ندارد. البته که اگر علم، علم باشد اثر خود را در اجتماع می‎گذارد اما انتظار پول درآوردن از علم، همان خطای تاریخی است.

نعمت‎اله فاضلی افزود: علم ارزش ذاتی دارد و نه ابزاری و باید استقلال علم را بپذیریم. علم را نباید با طمع دوست بداریم. علم را باید شاعر، نقاش و هنرمند رواج دهند. علم را باید از «زندگی» فیزیک‎دانان و شیمی‎دانان فهمید نه از کتاب‎های شان. علم، فرهنگ است.

در ادامه نشست، دکتر زرین زردار دبیر اجرایی کرسی ارتباطات علم و فناوری یونسکو در دانشگاه علامه طباطبایی گفت: عالمان چون تصور می‎کنند اگر علم به جامعه منتقل شود، بهتر درک می‎شوند و نقد علمی شکل می‎گیرد از این رو به ترویج علم می‎اندیشند. بعبارتی جامعه علمی نیاز دارد تا دستاوردهایش را عرضه کند و روی افکار عمومی اثر بگذارد و به همین ترتیب افکار عمومی هم روی سیاست‎گذاری‎ها تاثیرگذار باشد.

دکتر زردار تاکید کرد: ما نیاز داریم در فضای آنلاین، مراجع مقتدر جدیدی تولید کنیم در غیر این صورت با ورود انبوهی از جایگزین‎ها، دیگر امکان تمیز علم و شبه علم وجود نخواهد داشت. بعبارتی ما علاقه‎مند به توسعه جامعه در ابعاد مختلف هستیم و یکی از پیش‎شرط‎های آن درگیر کردن جامعه با علم است. ما باید به «تولید محتوای علمی برای عموم» بعنوان یک محصول مشترک میان دانشمندان و روزنامه‎نگاران نگاه کنیم که هر دو طرف سهم دارند. برای این منظور ابتدا باید به زبان مشترک برسیم چرا که چارچوب‎های ذهنی رسانه‎ها و جامعه علمی متفاوت است و در شرایط فعلی این دو بر سر مبانی توافق ندارند. بنابراین ما در دیگر سطوح ارتباطی علم و جامعه هم می‎توانیم اختلالات را شناسایی و رفع کنیم.

گفتنی است بخش مهمی از هر دو میزگرد به پرسش و پاسخ اختصاص داشت که نمایندگان انجمن‎های متعدد علمی کشور ضمن معرفی خود و دغدغه‎ها و موانع انجمن‎ها، به چالش‎های ترویج علم در جامعه پرداختند.

, , ,


Comments are closed.

2 اردیبهشت (دیروز): برگزاری جنگ های علمی و آموزشی در موزه
3 اردیبهشت (امروز): برگزاری جنگ های علمی و آموزشی در موزه
4 اردیبهشت (فردا): اتفاقی برای این روز ثبت نشده است!