اخبار موزه

امیر کبیر دریافت که با سرمایه‎گذاری در «آموزش»، انقلابی در کشور ایجاد می‎‏شود

۱۶ تیر , ۱۳۹۸  

هشتمین همایش نقش دانشمندان ایرانی اسلامی در پیشبرد علوم تجربی با حضور اساتید، اندیشمندان و مدیران آموزشی کشور در محل مدرسه تاریخی دارالفنون تهران برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری این مراسم توسط «اتحادیه انجمن‎های علمی آموزشی معلمان فیزیک ایران» و «انجمن علمی آموزشی معلمان فیزیک شهرستان‎های تهران» و با همکاری «موزه ملی علوم و فناوری» و با حضور بیش از ۱۶۰ تن از اندیشمندان، پژوهشگران، مولفان کتاب‎های درسی، اساتید و دبیران فیزیک و دبیران دیگر رشته‎های علوم تجربی سراسر کشور، جمعی از روسای انجمن‎های معلمان فیزیک سراسر کشور، اعضای شورای اجرایی اتحادیه انجمن‎های عامفا و اعضای انجمن و شورای اجرایی انجمن علمی آموزشی معلمان فیزیک شهرستان‎های تهران از ساعت ۸:۳۰ روز پنج‎شنبه ۱۳ تیرماه ۱۳۹۸ در مدرسه تاریخی دارالفنون آغاز شد و تا ساعت ۱۷ ادامه داشت و آخرین یافته‎های علمی هفت سخنران مدعو از نهادهای تاریخ علم کشور و نیز سه مقاله به صورت شفاهی ارائه شد.
موزه ملی علوم و فناوری، سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی، دانشگاه فرهنگیان و اداره کل آموزش و پرورش شهرستان‎های تهران از حامیان این همایش بودند.

در ابتدای این مراسم دکتر عابد بدریان رئیس مدرسه تاریخی دارالفنون ضمن خیر مقدم به حاضران به نقش امیرکبیر و دانش‎آموختگان مدرسه دارالفنون در تمدن‎سازی کشور اشاره و تصریح کرد: این مدرسه بعنوان اولین مدرسه عالی و نتیجه سفرهای دیپلماتیک امیر کبیر به سن پترزبورگ و دیگر شهرها بود. امیر کبیر به درستی دریافت که مشکل کشور ما، مشکل آموزش است و فهمید با سرمایه‎گذاری در آموزش انقلابی در کشور ایجاد می‎شود. و امروز خوشحالیم که یکی از آرمان‎های امیر کبیر یعنی تربیت نیروی انسانی آموزش‎دیده، محقق شده است.

در ادامه، توحید گنج، نماینده سازمان پژوهش گفت: به نمایندگی از اتحادیه انجمن‎های علمی آموزشی معلمان فیزیک ایران سخن می‎گویم که به جز ارتقاء تاثیرگذاری کلاس‎ها و کتب درسی و غنی‎سازی رفتاری دانش‎آموزان و دانش‎آموختگان، دغدغه دیگری ندارند و باید از همه کسانی که اتحادیه را کمک می‎کنند و مسئولان استانی اتحادیه که حضور دارند تشکر کنیم و امیدواریم این همایش بتواند به اهداف خود در تاثیرگیری از هویت ملی و اسلامی در شیوه تدریس و فرایند یادگیری در مراکز آموزشی کشور دست یابد.

سید نعمت عبدی مشاور سرپرست وزارت آموزش و پرورش هم با قرائت پیام دکتر سیدجواد حسینی سرپرست این وزارت‎خانه گفت: همه فعالان عرصه علوم پایه باید به برگزارکنندگان این همایش کمک کنند و اینجانب از طرف انجمن ریاضی کشور قول این همکاری را می‎دهم. وی یادآور شد: در اقدامات امیر کبیر و مدرسه دارالفنون غرور نسبت به گذشتگان و غبطه به امروز دیده می‎شود که امیدواریم این غبطه‎ها تبدیل به غرور مجدد شود. وی در پایان ضمن حمایت مجدد از فعالیت‌های انجمن های علمی-آموزشی و اتحادیه‎های علمی ابراز امیدواری کرد دستاوردهای این همایش به شکل کاربست، مورد توجه و اهتمام متصدیان و مسئولان امر آموزش کشور قرار گیرد.

عبدالحسن بصیره دبیر کمیته علمی هم با بیان این که هفت همایش سالانه قبلی به ترتیب در: شیراز، تهران، اصفهان و دانشگاه آزاد لنجان، پژوهشگاه علوم انسانی، پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران، رشت و دانشکده فنی حرفه‎ای شریعتی به سختی برگزار شد ابراز امیدواری کرد دیگر از فردا دغدغه همایش سال بعد را نداشته باشیم و صرفا در فکر برنامه‎ریزی باشیم. وی منظور از این همایش‎ها را یافتن خودباوری‎ها و هویت‎های بومی دانست و تاکید کرد: بسیاری از دانشمندان ایرانی درباره طبیعت و نگاه به طبیعت نظرات عمیقی داشته‎اند اما غربی‎ها هیچ اشاره‎ای به آن‎ها نمی‎کنند.

دکتر عبدالرسول عمادی سخنران بعدی بود که به «فلسفه علم در کتاب نجات ابن سینا» پرداخت. وی با بیان این که ابن سینا علم را تصویری از شیء، نزد ادراک‎کننده می‎داند گفت: چهار نوع تصویر از مُدرِک، نزد ادراک‎کننده ایجاد می‎شود:

۱- «شناخت حسی» که متکی به هریک از حواس پنجگانه است ۲- «شناخت خیالی» که در شرایطی است که با قطع حواس پنجگانه، اما برخی اِعراضات نُه گانه اعم از ابعاد، رنگ، جنس و .. از شی در ذهن وجود داشته باشد ۳- «شناخت وهمی» زمانی است که مثلا فرد مورد نظر وجود ندارد و عوارضی هم از او در دسترس نیست اما برخی ویژگی‎ها از جمله: مهربانی یا حسادت در ذهن وجود داشته باشد  ۴- شناخت عقلی: زمانی است که نه شیء وجود دارد، نه اعراض و نه ویژگی‎های آن. شناخت عقلی وجه تمایز انسان و حیوان است. بعبارتی هرچه «حدس» بیش‎تر باشد، «درک عقل» بیش‎تر است. ابن سینا هم می‎گوید: انبیاء از بیش‎ترین قوه حدسیات و شناخت عقلی برخوردارند.

در ادامه مراسم، صالح فرامرزی کارشناس موزه ملی علوم و فناوری یکی از آثار علمی قدیمی بازسازی شده توسط موزه را برای حاضران معرفی و تاکید کرد: سه فرضیه برای کارکرد «پیل اشکالی» مطرح است: آبکاری طلا، شوک الکتریکی و نگه‎داری دعا و جادو که دو فرضیه اول قوی‎ترند.

فرامرزی ضمن توضیح طرز کار و اجزای این باتری باستانی، نشان داد که هر یک از این پیل‎ها می‎تواند تا نیم ولت پتانسیل الکتریکی ایجاد کند.

دکتر امیر اکباتانی در «پیشینه اندیشه علمی در تمدن اسلامی- ایرانی» سخنانی ارائه داد. وی در اهمیت علم هندسه، نظریه کپرنیک در کیهان شناسی را یک نظریه هندسی دانست. وی افزود: منشا ترکیب ریاضی و فیزیک به افلاطون و ارسطو بازمی‎گردد. افلاطون یک کل‎نگر بود و عقل را ناتوان از درک کلیت می‎پنداشت. در نگاه افلاطون عقل فقط می‎تواند جزئیات را کنار هم بچیند.

اکباتانی تصریح کرد: ابن سینا هم به نوعی به نظریه ترکیب عقل و تجربه باور داشت.

در ادامه، دکتر امیر محمد گمینی به این پرسش پرداخت که «آیا علوم طبیعی در تمدن اسلامی برگرفته از اسلام بود؟». وی گفت: دو نوع انگیزه دینی باعث توجه دانشمندان ایرانی اسلامی به علوم تجربی می‎شد: ۱- آیات قرآن درباره خلقت ۲- احکام دینی که بر مبنای ساعات و زمان‎های مختلف بود و شناسایی آن‎ها نیاز به مطالعه علوم و پدیده‎های تجربی داشت.

دکتر گمینی با بیان این که دانشمندان از آیات و روایات «علم» نمی‎گرفتند بلکه «انگیزه» می‎گرفتند افزود: خواجه نصیرالدین طوسی با این که بزرگ‎ترین کتاب کلامی قرن هفتم -التجرید- را نوشت اما علم را نه از آیات و روایات بلکه از رصد و تجربه به دست می‎آورد.

دکتر گمینی ادامه داد: در فعالیت‎های علمی دانشمندان ایرانی اسلامی انگیزه‎های فقهی همچون: زمان‎های پنج‎گانه، رویت هلال، تعیین جهت قبله، تقسیم ارث و شناخت آیات الهی وجود داشت اما این‎ها هیچ گاه بعنوان منبع علمی محسوب نمی‎شدند.

«پرسش و پاسخ ابوریحان و ابن سینا» موضوع سخنرانی اسفندیار معتمدی بود. معتمدی گفت: ابوریحان در کتاب «آثار الباقیه» ۱۸ پرسش در زمینه اشکالات و ایرادات مسائل علمی و فلسفی مطرح کرد و پاسخ آن‎ها را از ابن سینا خواست.

در بخش دیگری از برنامه، اسمعیل کاظمی مدیر امور نمایشگاه‎ها و شعب موزه ملی علوم و فناوری به معرفی «الحیل» دستاورد دانشمندان ایرانی -بنو موسی شاکر خراسانی- پرداخت.

دکتر محمدباقر خزائیلی درباره «طبقه‎بندی علوم در تمدن اسلامی با تاکید بر نقش ایرانیان» گفت: طبقه‎بندی علم،، به مثابه یک راهنما برای جامعه‎ای که می‎خواسته پیشرفت کند بوده است. عمده‎ترین طبقه‎بندی‎ها در زمینه‎های علمی را ایرانیان انجام دادند. وی در اهمیت طبقه‎بندی علوم گفت: تفکرات، اندیشه‎ها، رویکردها و بینش‎های مقاطع مختلف تاریخی را می‎توان از روی طبقه‎بندی علوم در زمان‎های مختلف دریافت.

سخنران بعدی دکتر حمیده رحمتی بود که در زمینه «روانشناسی و خطای مشاهده ماه از دید ابن هیثم» به سخنرانی پرداخت و گفت: نظریه اپتیک ابن هیثم یکی از ارزشمندترین دستاوردهای دانشمندان مسلمان در نیمه  اول قرن یازدهم میلادی است و ابن هیثم از معدود دانشمندانی است که به روش علمی، نور را توضیح می‎دهد و برای نخستین بار ساختار و کارکرد چشم را بطور علمی مطرح می‎کند؛ از این رو وی را می‎توان بنیان‎گذار علم نور دانست.

دکتر حمیده رحمتی با بیان این که ابن هیثم در کتاب «المناظر» مدام خود را با طرح سئوالاتی به چالش می‎کشد و سپس به پرسش‎ها پاسخ می‎دهد، تصریح کرد: با این که امروزه علم نجوم توسعه و پیشرفت بسیاری کرده است اما همچنان نظری بالاتر از نظر ابن هیثم وجود ندارد.

دکتر رحمتی این چنین نتیجه‎گیری می‎کند:

بطلمیوس بزرگ‎تر دیده شدن ماه را به شکست جوی نور و در نتیجه فاصله ظاهری ربط می‎دهد.

ابن هیثم نیز با اشاره به شکست نور، توضیحی براساس درک انسان و روانشناسی پدیده بیان می‎کند که باعث می‎شود ماه در افق به طور ظاهری بزرگ‎تر جلوه کند.

دلیل این پدیده فقط به فیزیک مربوط نیست. جدیدترین تحقیقات هم دلیل این پدیده را با احتمال زیادی روانشناسی می‎دانند.

نتیجه نهایی آن‎که: هنوز نظریه‎ای قاطع درباره این پدیده وجود ندارد.

در ادامه، دکتر ایرج نیک‎سرشت با «نگاهی به فن و فن‎آوری در تمدن اسلامی؛ اصول بنیادین تعادل اهرم‎ها و ترازوها» را توضیح داد. وی فیزیک در دوره اسلامی را در سه بخش عنوان کرد: ۱- گرایش فیلسوفان مشائی (فارابی، ابن سینا) ۲- گرایش پیشینی انگارانه (رازی، ابوالبرکات بغدادی، فخر رازی) ۳- گرایش فیزیک-ریاضی‎دانان (ابن هیثم، بیرونی، خیام، خازنی).

«بررسی اندازه‎گیری دقیق‎تر شعاع زمین توسط ابوریحان نسبت به اراتوستن» عنوان سخنرانی بعدی بود که سارا محبی، زهرا شتردار و نسترن گل‎باباییان ارائه شد. در این بخش تصریح شد: تعیین اندازه‎گیری محیط زمین توسط اراتوستن ۴۴ کیلومتر با واقعیت موجود فاصله داشت اما ابوریحان بیرونی تنها با اختلاف ۱۰ کیلومتری آن را محسابه کرد و این موضوع زمانی عجیب‎تر جلوه می‎کند که بدانیم همین چند سال پیش، پژوهش سرایی در شهر ری با وجود در اختیار داشتن ابزار دقیق و مجهز اندازه‎گیری، محیط زمین را با ۲۴ کیلومتر اختلاف، محاسبه کرد!

میلاد اکرمی نام سخنران بعدی بود که درباره «نقش خازنی در اندازه‎گیری» به سخنرانی پرداخت و گفت: دانش فیزیک و مکانیک نزد مسلمانان «علم الحیل»خوانده می‎شد و دانشمندان علاوه بر طرح نظریه، کارهای عملی بسیاری هم انجام می‎دادند. ترازویی که بیرونی ساخت در زمان خود پیشرفته‎ترین و دقیق‎ترین ترازو بود که خازنی آن را دقیق‎تر کرد.

اکرمی یادآور شد:

خازنی با پیروی از ابن هیثم و ابوریحان بیرونی در پژوهش‎های هیدرولیک به پیشرفت فوق العاده‎ای دست یافت. وی هیدرولیک را همراه با مکانیک مورد مطالعه قرار داد و به مفهوم مرکز ثقل و کاربردهای آن در ترازو توجه فراوان کرد.

خازنی استاد مسلم علم ترازو یا میزان بود. کتاب «میزان‎الحکمه» وی برجسته‎ترین کتاب در این علم و از مهم‎ترین کتب در فن حیل است که در آن نظر دانشمندان قبل از خود، همچون رازی، بیرونی و خیام آورده شده است.

«طب قدیم تا دارالفنون» عنوان سخنرانی بعدی بود که دکتر یونس کرامتی به ارائه آن پرداخت و گفت: یکی از وظایف اصلی موسسان اولیه دارالفنون، تاسیس نظام پزشکی در ایران بود و این موضوع باعث شده که امروز رشته پزشکی از نظر کیفیت نظام آموزشی و تربیت دانشجو بهتر از رشته‎های دیگر باشد چرا که می‎بینیم دانشجویان پزشکی از سال سوم و چهارم به بیمارستان می‎روند و کار عملی انجام می‎دهند. وی همچنین به مسئله کنکور محور بودن مدارس اشاره و تصریح کرد: وظیفه آموزش و پرورش تربیت انسان است نه متخصص؛ متخصصان را دانشگاه‎ها باید تربیت کنند.

دکتر کرامتی همچنین به همکاری ایران و اتریش بویژه در امر آموزش پزشکی در مدرسه دارالفنون اشاره و علت دعوت از اساتید این کشور را اینچنین بیان کرد: چون ایران همیشه می‎خواسته با قدرت‎های درجه دوم کار کند تا چشم طمع نداشته باشند، بنابراین در موضوع جذب و دعوت اساتید مختلف اروپایی، بیش‎تر با کشور اتریش همکاری می‎کرد.

در پایان هشتمین همایش نقش دانشمندان ایرانی اسلامی در پیشبرد علوم تجربی و پس از ارائه گزارش شاهرخ لقایی دبیر کمیته اجرایی همایش، حاضران از نمایشگاه موزه ملی علوم و فناوری که در بخشی از مدرسه دارالفنون مستقر شده بود، بازدید کردند.

, , , , , , , , , , ,


Comments are closed.

29 شهریور (دیروز): برگزاری جنگ های علمی و آموزشی در موزه
30 شهریور (امروز): برگزاری جنگ های علمی و آموزشی در موزه
31 شهریور (فردا): برگزاری جنگ های علمی و آموزشی در موزه