اخبار موزه

در حمایت از علم باید تولیدات هنری داشت/ نگاهی به نشست تخصصی «رابطه‎ی علم و هنر» موزه ملی علوم و فناوری

۱۲ مرد , ۱۳۹۸  

نشست تخصصی موزه ملی علوم و فناوری با عنوان «رابطه‎ی علم و هنر» عصر چهارشنبه ۹ امرداد ۹۸ در محل موزه ارتباطات و با حضور اندیشمندان حوزه علم و هنر برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری، در ابتدای این نشست دکتر نعمت اله ارشدی از مدیران این موزه و مدیر پنل نخست، ضمن خیر مقدم به مهمانان گفت: موزه ملی علوم و فناوری که از جمله نهادهایی با بودجه دولتی است که هنوز در مرحله تکامل است و تلاش دارد خود را در حوزه ترویج علم و آموزش غیررسمی کشور بعنوان مجموعه‎ای سودمند معرفی کند. وی افزود: در این نشست می‎خواهیم به بال دوم علم یعنی هنر بپردازیم و به عبارتی رابطه بین کالبد فیزیکی علم و روح آن یعنی هنر را بررسی کنیم و امیدواریم این نشست نقطه آغازی باشد بر همکاری‎ها و فعالیت‎های مشترک بین نهادهای علمی و هنری.

وی در پایان تاکید کرد: تجربه نشان داده است که هنر در آموزش علوم معجزه می‎کند.

برای حمایت از علم باید فیلمهای علمی ماندگار ساخت

در ادامه، رضا ضیایی دوستان، کارگردان فیلم‎های آموزشی به واکاوی موضوع نشست و تجارب خود پرداخت و گفت: ساخت فیلم آموزشی بسیار کار سخت و شبیه این است که یک سوار کار سوار ۲ اسب شود و تلاش کند هر دو را در یک جهت و با یک سرعت هدایت کند. برخی معتقدند اساس فیلم بر پایه توهم است و برخی نیز معتقدند واقعیت، شکل‎های مختلف و نیز قابلیت کشف مجدد دارد و این تصور باعث ایجاد سینمای مستند شد.

وی ادامه داد: فیلم توسط مغز، در انسان اثر می‎گذارد و از آنجایی که کار مغز، محافظت از ما در مقابل خطرات است بنابراین در مقابل «شدت»، «تازگی» و «حرکت» در فیلم واکنش نشان داده و متاثر می‎شود و باید گفت آموزش هم بوسیله همین شدت، تازگی و حرکت انجام می‎شود. فیلم به انسان شور و انگیزه می‎دهد او را به سمتی می‎برد که خود می‎خواهد و این کار در آموزش هم بسیار به کار می‎آید.

ضیایی دوستان با بیان این که فیلم‎سازی یعنی تصمیم‎گیری درست درباره موقعیت‎های مختلف، افزود: یک فیلم خوب با چهار ویژگی ساخته می‎شود: ۱- سفارش دهنده با سلیقه ۲- اعطای زمان کافی برای تولید ۳- پول خوب و ۴- سازنده با سلیقه که از فیلم و موضوع آن سر در بیاورد.

این کارگردان در انتها و پس از پخش یکی از فیلم‎های آموزشی خود تاکید کرد: برای حمایت از علم، ما نیاز به ساخت فیلم‎های علمی ماندگار داریم و باید شجاعت سفارش به سازنده‎های شایسته را داشته باشیم.

تصویرسازی عالیترین روش انتقال مفاهیم علمی

کاظم طلایی طراح، گرافیست، تصویرساز، مترجم و مدیر انتشارات طلایی سخنران بعدی بود که او نیز با نمایش نمونه‎های متعدد و نیز با اشاره به تجارب خود تاکید کرد: عالی‎ترین روش انتقال مفاهیم، تصویر است. وی ادامه داد: تصویرسازی غیر تخیلی و علمی (nonfiction) امروزه در دنیا بسیار مورد توجه است اما در کشور ما تصویرسازی تنها در دوره کودکان و نوجوانان توجه شده و دانشگاه‎های ما هنوز وارد این مقوله نشده‎اند و باید از تصویرسازان بعنوان مشاوران علمی در دانشگاه‎ها استفاده شود.

وی یادآور شد: در تاریخ علم که ایرانیان و مسلمانان حرف بسیاری برای گفتن دارند، تصویرسازی می‎تواند در زمینه معرفی نقش ایرانیان در علم، نقش بسیار مهمی ایفا کند. چرا که یک تصویرگر برای خلق تصاویر علمی نیاز به مشاوره متخصصان علمی دارد اما زمانی که این تصویر خلق می‎شود، خود به یک سند معتبر علمی تبدیل می‎شود.

تصویرسازیهای علمی؛ هرچه سادهتر، مورد استقبال بیش‎تر

محمدرضا طهماسب‎پور عکاس و تصویرساز کتاب‎های درسی علوم تجربی سومین سخنران پنل نخست نشست تخصصی «رابطه‎ی علم و هنر» بود که با بیان و ارائه نمایشی تجربیات خود در زمینه عکاسی و تصویرسازی کتب و مجلات از دهه شصت تاکنون، گفت: شاخصه کارهای ما این بود که ما مفاهیم و نکات علمی را در تصاویر بسیار ساده ارائه می‎کردیم که بسیار مورد استقبال قرار می‎گرفت. وی در ادامه، با بیان این که در مجلات علمی و کتاب‎های درسی قدیمی بویژه علوم تجربی، هیچ کدام از مفاهیم علمی به خوبی در تصاویر مشخص نبود، سیر تحول تصاویر و تصویرسازی در این کتب و مجلات را به نمایش درآورد.

«ژانر» از دل کارها و سفارشهای فراوان بیرون میآید

دکتر مسعود سپهر طراح گرافیک و نایب رئیس انجمن طراحان گرافیک ایران آخرین سخنران پنل نخست بود؛ وی گفت: بسیاری از اندیشمندان معتقدند علم و هنر یکی است. اگر دستاوردها و خروجی‎های علم از توانمندی‎های هنرمندانه‎اش استفاده نکند یا مبهم است یا ناکارآمد و یا اصلا علم نیست.

سپهر با بیان این که در چند دهه اخیر هنر و هنرمند رشد چندانی نکرده‎اند و خروجی دانشگاه‎ها به درد دفاتر گرافیست نمی‎خورد افزود: باید سفارش کار وجود داشته باشد تا کار خوب بیرون بیاید چرا که در دوره پیش از انقلاب هم کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان حامی بسیار قوی برای هنر و هنرمندان بود. وی در پایان تاکید کرد: ژانر از دل کارها و سفارش‎های فراوان بیرون می‎آید.

در ابتدای پنل دوم از نشست تخصصی «رابطه‎ی علم و هنر» دکتر سیما قاسمی مدیر این پنل و عضو هیات علمی موزه ملی علوم و فناوری  ابراز امیدواری کرد همین قدر که فعالان عرصه علم و هنر بدانند که باید باهم گفت و گو کنند، می‎تواند اتفاق خوب این نشست باشد.

وی با بیان مثال‎هایی از دیوارنگاری گنبد کبود مراغه، امامزاده درب امام اصفهان و نیز با اشاره به خلق مدل‎های نظری فیزیک توسط دانشمندان ایرانی با استعانت از دیدگاه‎های هنری، تاکید کرد: نه تنها علم و هنر به یک دیگر کمک کرده و می‎کنند بلکه به خلق اثر جدید می‎انجامند.

دانشمندان دیگر شور و شوق ندارند؛ ۷۰ درصد یافتههای آزمایشی دانشمندان، غیرقابل تکرارند!

دکتر هادی صمدی عضو هیات علمی گروه فلسفه علم دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات نخستین سخنران پنل دوم به بررسی شباهت علم و هنر از منظر فلسفه دی او ای پرداخت. وی گفت: جان دیویی (John Dewey) از فیلسوفان قرن بیستم کتابی در زمینه فلسفه و هنر دارد به نام «هنر به مثابه تجربه» که در جای جای آن هنر را با علم مقایسه می‎کند؛ بنابراین در نگاه نخستین فیلسوف داروینیستی، قرائتی از علم و هنر ارائه می‎شود که گویا هر دو از یک جنس‎اند.

دکتر صمدی ادامه داد: مساله‎ای که امروز در دنیای علم مطرح است و از سال ۲۰۱۰ به بحران عدم تکرارپذیری یافته‎های علمی مشهور شد، تنها با رابطه علم و هنر می‎تواند حل شود. بدین ترتیب که، اندیشمندان پس از بررسی‎های فراوان متوجه شدند که بسیاری از نتایج آزمایش‎های دانشمندان روانشناسی، تکرار نمی‎شود یعنی با انجام دوباره آزمایش‎ها، همان نتایج حاصل نمی‎شود!

ابتدا روان شناسان چنین توجیه کردند که چون یافته‎های ما مربوط به انسان است و انسان‎ها در زمان‎ها و فضاهای مختلف تغییر می‎کنند بنابراین نتایج آزمایش‎ها هم تغییر می‎کند؛ اما بعدها وقتی در علوم دیگر همچون اجتماعی، مارکتینگ، اقتصاد و حتی علوم زیستی هم بررسی‎ها صورت گرفت به این نتیجه رسیدند که گاه تا ۷۰ درصد یافته‎های مقالات معتبر جهانی تکرار نمی‎شوند!

بعنوان مثال، در ۵۰۰ مقاله معروفی که در زمینه اکولوژی و نظریه تکامل در ۶-۵ مجله معروف چاپ شده بود، حدود ۷۰ درصد یافته‎ها تکرار نمی‎شند. وقتی مجله ساینس با استفاده از یک تیم بزرگ کارشناسی، موضوع را ریشه یابی کرد، با این مساله مواجه شد که با وجود عدم تکرار ناپذیری نتایج علمی، اساسا چقدر می‎توان به نتایج علمی اعتماد کرد؟! چرا که ممکن است همان ۳۰ درصد از نتایج یافته‎ها که قابل تکرار هستند، پس از چند سال آن‎ها هم دیگر تکرارناپذیر شوند.

دیویی معتقد بود که علم، خود ویران‎گر است. جالب این است که منتقدان امروز علم، از میان خود جامعه علم هستند.  دیویی به کنش‎گری علم توجه دارد و نه محصول نهایی آن که ظاهرا در قالب یک مقاله چاپ می‎شود. در حالی که در عمده کتاب‎های درسی ما، یافته‎های علمی را به دانش آموزان می‎آموزند و چیزی از کنش‎گری دیده نمی‎شود. بعبارتی برای دانش آموزان و دانشجویان، درس‎های آزمایشگاهی بعنوان درس‎های حاشیه‎ای تلقی می‎شود در صورتی بحران امروزی علم نشان می‎دهد که یکی از عناصر اصلی علم، همان کنش‎گری دانشمند در آزمایشگاه است و آن‎جاست که فرد با شور و شوقی مواجه می‎شود که دیگران نمی‎شوند؛ بمانند رامون کاخال، نقاش معروف برنده نوبل و یا ماری کوری که آشپزخانه خود را به آزمایشگاه تبدیل کرده و در کنار آشپزی، از انجام آزمایش‎ها لذت می‎برد.

دکتر صمدی ادامه داد: مشکلی که امروز علم با آن مواجه شده این است که علم، تنها در قالب گزاره‎ای دیده می‎شود و هدف از آموزش علوم هم انتقال دسته‎ای از همین گزاره‎ها به دانش آموزان و دانشجویان است. این نگاه تخصصی در غرب شکل گرفت و امروز در همه جای دنیا با آن مواجه‎اند.

وقتی مجله ساینس از ۱۵۰۰ دانشمند خواست درباره چرایی عدم تکرارناپذیری یافته‎های علمی گزارش تهیه کنند، آن‎ها به این نتیجه رسیدند که دانشمند امروز اصلا آن شور و شوق و لذتی که دانشمند قدیم داشت را ندارد و به کارش بعنوان حرفه برای گرفتن حقوق و ترفیع درجه و پایه‎اش نگاه می‎کند. همان چیزی که در نظام سرمایه داری از آدم‎ها خواسته می‎شود. هرچقدر یافته‎ها با نظام سرمایه بیش‎تر گره بخورد، تقلب هم خیلی راحت‎تر در یافته‎ها اتفاق می‎افتد. بنابراین پزشکی در صدر علومی است که امروز با این بحران مواجه است. در فیزیک نظری، زیست شناسی نظری و به طور کل در بخش‎های نظری علوم چنین بحرانی وجود ندارد چون بودجه‎های دولتی در این بخش‎ها کم‎تر است در حالی که بی‎غرض‎ترین نوع علم در بخش نظری است. اما ما در سال گذشته دیدیدم که با کمال تعجب بخش‎های نظری کتاب زیست شناسی پیش دانشگاهی که درباره نظریه تکامل بود حذف شد و برعکس بخش‎هایی که شامل داده‎ها بود افزوده شد. و این موضوع در تمام دنیا دیده می‎شود؛ امروز در تمام دنیا به سمت داده‎هایی می‎روند که از آدم پرسپکتیو نمی‎خواهند در حالی که لذت علم به همان پرسپکتیو است و آن لذت را در کار هنری می‎بینیم.

دیویی هم هر جا از لذت هنری حرف می‎زد می‎گفت دقیقا همانند لذتی که یک دانشمند در آزمایشگاه با آن مواجه می‎شود. البته آزمایشگاه زمان دیویی منظور است که دانشمندان لذت می‎بردند.

پیشرفت علم و ساخت ابزار و فنونی مانند دوربین عکاسی و فیلم برداری، به زایش انواع هنر منجر شد؛ اگر علم نبود، سینما هم نبود

سخنران بعدی دکتر اصغر فهیمی‎فر دانشیار دانشگاه تربیت مدرس سخنران بعدی نشست بود که درباره رویکردهای عدیده نسبت به علم و هنر و نیز به این موضوع پرداخت که ادبیات موجود در حوزه فلسفه هنر و زیبایی شناسی چگونه درباره نسبت علم و هنر صحبت می‎کند. وی گفت: این موضوع بسیار قدیمی است؛ افلاطون نقدی به هنرمندان دارد که می‎گوید وقتی از هنرمندان خواسته می‎شود که سخنان شان را تبیین و تحلیل کنند آن‎ها فاقد این توانایی هستند چرا که این فرایند، یک فرایند شهودی و دریافتی است و مقرون الهام است.

وی افزود: در اواسط قرن هجدهم افرادی به مفارقت بسیاری درباره علم و هنر رسیدند که مهم‎ترین آن‎ها امانوئل کانت است که اساسا زیبایی و هنر را متعلق به عقل نمی‎داند و کاملا فرایندهای مجزایی می‎داند.

علم را به صورت Science، Knowledge و Episteme (معرفت) ترجمه می‎کنند که هر کدام تفاوت‎هایی باهم دارند. علم در معنای ساینس، مجموعه گزاره‎هایی است که حاصل مشاهده سیستماتیک طبیعت است؛ روش آن آزمایشگاهی و مشاهده‎ای و بر مبنای استقرا است. این تعریف در قرن نوزدهم مهم‎ترین تعریف از علم بود. اما بعدها فیلسوفان علم، این روش را زیر سئوال بردند. امروز یکی از ناقطعی‎ترین گزاره‎ها، گزاره‎های علمی است و قطعی‎ترین ادراکات انسان، ادراکات زیبایی شناختی است. پوپر یکی از فیلسوفان علم می‎گوید فرضیه علمی فرضیه‎ای است که قابل ابطال باشد. یعینی هیچ چیز در علم قطعی نیست. چون فرضیات علمی بر استقرای تمام نمونه‎ها دایر است و اگر یافته‎ها در یکی از نمونه‎ها نادرست باشد کل فرضیه باطل می‎شود.

دکتر فهیمی‎فر ادامه داد: تعریف دیگر علم، به مثابه دانش (Knowledge) است. مثل خیلی از روابط ریاضی که ما آن‎ها را تجربه نمی‎کنیم بلکه مستقیما نتیجه تعقل ماست؛ که هم از نظر ابزار شناخت و هم از نظر منبع شناخت، تعریف متفاوتی از علم است و جریانی موازی با جریان تجربی است.

از اواسط قرن جدهم دانشمندان این موضوع را مطرح کردند که در کنار اداراکات حسی و تجربی و عقلانی، ادراکاتی وجود دارند که احساسی، زیبایی شناختی و هنری هستند. مثل احساس لذتی که در مقابل یک منظره طبیعی به ما دست می‎دهد. این قضاوت زیبایی شناختی ما از این منظره و لذتی که می‎بریم بدون دلیل نیست اما ابزار اداراکات ما ابزار ادراکات عقلی و حواس نیست. بنابراین یک قوانینی ورای فرایند موجود هست که انسان‎ها با تکیه بر آن‎ها ادراک می‎کنند که همان ادراک معرفت شناختی است و پشت آن هم علم نهفته است. این ادراک در اواسط قرن هجدهم از سوی افرادی مانند کانت مورد انکار قرار گرفت؛ آن‎ها می‎گفتند ادراکات زیبایی شناختی چون متعلق به عقل نیست و علت آن‎ها را نمی‎توانیم با عقل توضیح دهیم پس علمی نیست. در صورتی که بعدها اثبات شد که اتفاقا علمی است. مثلا امروزه مگر می‎شود یک تصویر گرافیکی را با موازین گرافیکی تحلیل نکنیم؟ و بی‎جهت آن را اثر ناب یا مخدوش بنامیم؟

یا مثلا حظ یک گرافیست از یک اثر هنری گرافیکال با یک انسان عادی بسیار متفاوت است چون ادراک یک گرافیست با تکیه بر علم خویش که برایش جنبه شهودی و حضوری پیدا کرده، بسیار بالاتر از یک فرد عامی است و به همین اعتبار است که هنرهای ناب را از هنرهای عوامانه جدا می‎کند چون یک هنرمند متخصص با چشم انداز علم آن حوزه، اثر را خلق و تحلیل می‎کند.

مقارن با انقلاب صنعتی یک سری فنون و ابزار بوجود آمد که محصول علم بودند اما بعدها همین‎ها تبدیل به هنر شد و رسانه‎ها را تشکیل داد؛ از جمله عکاسی، رادیو، فیلم، تلویزیون، اینترنت و..  که همگی محصول علم‎اند. یک دوربین عکاسی در ابتدا فقط یک فرایند مهندسی داشت اما بعدها روی این ماشین چیزی به نام زیبایی شناسی سوار شد و عکس و هنر عکاسی را ایجاد کرد. بعبارتی اگر نبود علم، چیزی به نام سینما نداشتیم. پس به قدری علم و هنر نزدیک شده‎اند که شاید نتوان به راحتی فاصله‎ای ماهیتی بین این دو قائل شد.

دکتر فهیمی‎فر ادامه داد: هنر امروزه از حاشیه درآمده و به متن تفکر تبدیل شده است. مثلا نیچه می‎گوید بهترین نوع ادراک هستی ادراک زیبایی شناختی است که بلاواسطه است و بقیه ادراکات مقرون نوعی خطاست. هایدگر هم چنین اندیشه‎ای دارد.

جان دیویی در کتاب هنر و تجربه (Art & Exprience) می‎گوید تربیت یک فرایند علمی است و اگر بخواهیم این فرایند را درونی کنیم باید از طریق هنر و تجربه زیبایی‎شناختی انجام دهیم.

فیلسوفانی که در اوایل قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم معتقد بودند که تمام گزاره‎هایی که انسان به آن‎ها رسیده باید محصول تجربه باشد و با حواس خود ادراک کنیم و در واقع داده‎های حسی را تبدیل به یک نظم تئوریک کنیم و قانون و گذاره از آن استخراج کنیم، همین فیلسوفان خودشان به این نتیجه رسیدند که بسیاری از ادراکات علمی اصلا غیرقابل محسوس است. اوربیتال‎ها، فیزیک کوآنتوم، فیزیک پلاسما، بحث نسبیت، بافت هسته، رابطه پروتون و نوترون و ذرات بی‎ نهایت و.. همه این‎ها را نه کسی دیده و نه به صورت‎های معمول تجربه کرده است؛ یعنی تا تخیل نباشد ما نمی‎توانیم برای این موارد نظام سازی کنیم.

دکتر فهیمی‎فر سخنان خود را با این جمله به پایان برد: منبع اثر هنری، خیال (Imagenation) است؛ برعکس حواس (Science) و عقل (Knowledge)؛ البته خیالی که هم از حواس نیرو می‎گیرد و هم از تعقل. بنابراین هنر قابل انفکاک از علم نیست.

در نظام سرمایه داری، هنر به خدمت تولید در میآید

سودابه صالحی دانشیار دانشگاه هنر سخنران بعدی بود که با موضوع تاثیر فناوری بر هنر به ایراد سخنرانی پرداخت. وی گفت: رشته من گرافیک دیزاینر است رشته‎ای که در کشور ما مظلوم واقع شده است و هر جا که بخواهیم برویم ابتدا باید درباره رشته خود توضیح دهیم. رشته ما از بدو ایجادش تلفیقی بود از منطق و هنر. بعبارتی نه هنر است چون در خدمت سرمایه داری قرار می‎گیرد و ویژگی‎های هنر را ندارد؛ و نه علم است چون صرفا جنبه‎های علمی را دنبال نمی‎کند. متاسفانه این رشته برای تشویق افراد به مصرف بیش‎تر ایجاد شده است. رشته‎ای که با انقلاب صنعتی بوجود آمد و منطق تولید را کنار بی‎ منطقی و احساس‎مداری مصرف قرار داد تا تولید نخوابد و سود بیش‎تری عاید سرمایه داری کند. یعنی هنر به خدمت گرفته می‎شود تا تولیدات به خورد مردم داده شود. از طرفی چون این رشته به تولید وابسته است بنابراین همیشه به علم وابسته است اما در دهه‎های اخیر شاید بتوان گفت بلای خوبی که بر سر این رشته آمد این بود که پیشرفت تکنولوژی باعث از دست رفتن کار دانش آموختگان این رشته شد چرا که رشته و کار ما وابسته به صنعت چاپ بود با پیشرفت تکنولوژی این صنعت در حال از بین رفتن است.

دکتر صالحی ادامه  داد: امروزه اضلاع مثلث هنر (اثر، مخاطب و هنرمند) متاثر از تکنولوژی‎اند. در صورتی که پیش‎تر برای خلق یک اثر هنری می‎بایست بر یکسری مهارت‎ها که پایه خلاقیت محسوب می‎شدند مجهز بود از جمله شناخت رنگ‎ها، داشتن دست توانمند و.. اما با پیشرفت تکنولوژی، بسیاری از این مهارت‎ها دیگر ضرورتی ندارد. حتی خود آثار ثابت نمی‎مانند و ممکن است هر لحظه دست کاری شوند.

بعبارتی فناوری تمام رشته‎های هنری را به طور مرتب دست خوش تغییرات می‎کند؛ بنابراین در شرایطی که «اصالت» در آثار هنری بی‎اهمیت شده، ایده به جای مهارت، مهم جلوه می‎کند و از طرفی، اتفاق جدید همان مشارکت مخاطب در خلق اثر هنری است.

«بوزجانی» مهندس قرن چهارم و نابغه‎ای کم‎تر شناخته شده/ جهان صنعت، تخصص را ایجاد و اندیشه‌ها را از هم دور کرده است

دکتر باوند بهپور مدیر و مدرس مدرسه بیاض و مهندس مونا طبیبیان معمار، هنرمند و مدرسه مدرسه بیاض بعنوان آخرین سخنران پنل دوم نشست تخصصی «رابطه‎ی علم و هنر» به نگاه دانشمندان ایرانی بویژه بوزجانی درباره رابطه علم و هنر پرداختند.

دکتر بهپور گفت: کتابی که در اغلب خانه‎های مهندسان وجود دارد اما تقریبا هیچ کس آن را نخوانده است کتاب «فی ما یحتاج الیه العمّال الصناع من الاشکال الهندسیه» نوشته ابوالوفا بوزجانی دانشمند ایرانی قرن چهارم هجری است. این کتاب مانند تپه باستانی ارزشمند است. با این که یک آتش فشان در قسمت تاریک ماه به نام بوزجانی است اما این دانشمند از جمله نوابغ کم‎تر شناخته شده است. بوزجانی اولین دانشمندی است که در زمان خود به وی لقب مهندس داده بودند.

با توجه به این فرض که «هندسه» در هنر ایران، دستور زبان تجسمی است بنابراین بهتر است کتاب بوزجانی را مبانی سواد بصری هنرهای ایران دانست نه صرفا یک کتاب هندسه؛ و این چیزی است که هیچ مستشرقی آن را نمی‎بیند. مخاطب کتاب بوزجانی استادکاران و نجاران هستند و نام فارسی آن «درباره آنچه که استادکاران از هندسه به آن نیاز دارند» است.

دکتر بهپور ادامه داد: موضوع سخنرانی ما بخشی از جملات همین کتاب است که می‎گوید: مهندسان در عمل ممارستی ندارند و هنرمندان و پیشه وران بُرهان ندانند. بوزجانی در وسط این کتاب داستانی می‎گوید که برای تمام کسانی که به بررسی رابطه علم و هنر می‎پردازند بعنوان سند تاریخی بسیار مهم و جالب است.

بوزجانی می‎گوید: من به مجلسی وارد شدم که در آن استادکاران و هنرمندان از دانشمندان و مهندسان سئوال می‎پرسیدند که چطور می‎توان ۳ مربع را یک مربع کرد؟ راه حل‎هایی که دانشمندان می‎دادند درست بود ولی کاربردی نبود. یک راه حل‎هایی استادکاران داشتند کاربردی بود اما درست نبود و من (بوزجانی) راه حلی دادم که هم کاربردی و هم درست بود.. .

در ادامه، دکتر بهپور و مهندس طبیبیان راه حل‎های مختلف ذکر شده در کتاب بوزجانی را روی تابلو تصویرسازی کردند.

دکتر بهپور در پایان با بیان این که «صنعت» تخصص را ایجاد و آدم‎ها را از هم دور می‎کند افزود: زیبایی آثار قرن چهارم و پنجم در این است که معلوم نیست این آثار مشخصا حاصل کار استادکار است یا هنرمند و یا دانشمند؛ بلکه همه شمول است. فقدانی که امروزه وجود دارد در وسایل کمک آموزشی و نیز نحوه بازنمایی گذشته و تاکید بر فرم‎ها به جای تاکید بر نگاه‎هاست. بنابراین دانشگاه‎های ما آن چیزی نیستند که گرافیست‎های ما می‎خواهند و آثاری هم که خلق می‎شوند همان‎هایی نیستند که مردم می‎خواهند و در صنعت استفاده می‎شود.

گفتنی است در پایان هر پنل، سخنرانان به پرسش‎های حاضران پاسخ دادند.

, , , , , ,

اخبار موزه

صعود ۱۳ پله‎ای تیم دانش آموزی المپیاد شیمی به سرپرستی دکتر جلیلی رئیس موزه ملی علوم و فناوری

۱۰ مرد , ۱۳۹۸  

تیم چهار نفره المپیاد شیمی ایران در پنجاه و یکمین المپیاد جهانی شیمی که در پاریس برگزار شد، به رتبه ششم جهان دست یافت.

به گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری، دکتر سیف الله جلیلی بعنوان رئیس کمیته ملی المپیاد شیمی و سرپرست تیم ملی المپیاد شیمی دانش آموزان ایران در این مسابقات حضور داشت که این تیم چهار نفره در پنجاه‌ویکمین دوره المپیاد جهانی شیمی به میزبانی کشور فرانسه در مردادماه ۹۸ با کسب چهار مدال ارزنده توانست جایگاه ایران را از رتبه نوزدهم به رتبه ششم جهانی ارتقاء دهد.

, , , , , , , ,

اخبار موزه

موزه ملی علوم و فناوری برگزار می‎کند: نشست تخصصی «رابطه‌ی علم و هنر»

۶ مرد , ۱۳۹۸  

نخستین نشست تخصصی سال ۱۳۹۸ موزه ملی علوم و فناوری با عنوان «رابطه‌ی علم و هنر» چهارشنبه ۹ امرداد ۱۳۹۸ با حضور فعالان عرصه علم و هنر در محل موزه ارتباطات برگزار می‎شود.

به گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری، این موزه به عنوان یک نهاد مسئول در امر ترویج علم و آموزش غیررسمی کشور هر ۶ ماه یک‎بار سلسله نشست‎های تخصصی با موضوعات مختلف روز جامعه و با حضور صاحب‎نظران و اندیشمندان برگزار می‎کند تا ضمن بررسی ابعاد گوناگون موضوعات و آسیب شناسی مسائل، بستری مناسب برای هم‌گرایی و هم‌افزایی برنامه‎ها، اقدامات و فعالیت‌های مورد نیاز جامعه فراهم و چشم‌انداز روشن‌تری در برنامه‌ریزی‌های مختلف ایجاد کند.

محورهای نشست تخصصی «رابطه‌ی علم و هنر» موزه ملی علوم و فناوری بدین قرار است:

  • چیستی و چگونگی رابطه میان هنر و علم
  • تجربه هنرمندان ایرانی در مقوله‎ای به نام ترویج علم و آموزش علوم و فناوری
  • نقش و تاثیر هنر در افزایش کارایی و تاثیرگذاری رسانه‎های فعال در حوزه ترویج علم و آموزش علوم و فناوری به ویژه موزه‎ها

در نشست تخصصی «رابطه‌ی علم و هنر» که روز چهارشنبه ۹ امرداد از ساعت ۱۵ تا ۲۰ در محل سالن اجتماعات موزه ارتباطات واقع در خیابان امام خمینی، سردرباغ ملی برگزار می‎شود اساتید دانشگاه‎ها، هنرمندان، پژوهشگران، مدیران علمی- هنری، فعالان انجمن‎های سینما و تئاتر، اعضای هیات علمی و دیگر اندیشمندان حوزه علم و هنر حضور خواهند داشت.

, , , , , , , , ,

اخبار موزه

استقبال خانواده‎ها از رویداد آموزشی «بیا ز سنگ بپرسیم»

۴ مرد , ۱۳۹۸  

رویداد آموزشی «بیا ز سنگ بپرسیم» که با موضوع سنگ‎شناسی، از اول اَمرداد ۱۳۹۸ توسط موزه ملی علوم و فناوری در مجتمع معین مال در حال برگزاری است، با استقبال خانواده‎ها روبرو شده است.

به گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری، در این رویداد آموزشی و نمایشگاهی مخاطبان می‎توانند با جنبه‎های کمتر شناخته شده سنگ‎ها و کانی‎های بدن انسان آشنا شوند، نگاه میکروسکوپی به ساختار بلوری برخی سنگ‎ها را تجربه کنند، سنگواره‎ها را از دل خاک کشف کنند و با بهره‎گیری از تکنولوژی واقعیت مجازی، لحظات به یادماندنی را برای خود و خانواده رقم بزنند.

این رویداد تا هفتم امرداد همه روزه از ساعت ۱۸ الی ۲۱ در طبقه ۲+ مجتمع معین مال واقع در خیابان آزادی، ابتدای استاد معین پذیرای تمامی خانواده‎هاست و علاقه‎مندان برای دریافت اطلاعات و هماهنگی بیش‎تر می‎توانند با شماره ۰۹۱۹۸۹۶۲۰۰۸ تماس بگیرند.

, , , , , , , ,

اخبار موزه

اجرای جُنگ «جادوی دیدن» توسط موزه ملی علوم و فناوری در مناطق سیل‎زده لرستان

۲۵ تیر , ۱۳۹۸  

موزه ملی علوم و فناوری در راستای اهداف این موزه و در جهت ترویج علم و عدالت آموزشی این بار در مناطق سیل‎زده استان لرستان و برای کودکان روستای مورانی از توابع شهرستان پلدختر جُنگ آموزشی برگزار می‎کند.

به گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری، این روزها بابک رحیم پور از کارشناسان این موزه در روستای مورانی از توابع شهرستان پلدختر است تا برای کودکان آسیب‎دیده سیل اخیر این منطقه، جُنگ مفرح آموزشی اجرا کند.

«جادوی دیدن» نام جنگی است که در قالب یک برنامه مهیج و با انجام آزمایش‎های ساده و جذاب بیننده را با پدیده دیدن آشنا می‎کند.

بخش‎های مختلف این برنامه عبارتند از:

  • تعریف و چگونگی درک سه بعدی اشیا توسط مغز و کاربردهای سه بعدی‎بینی در زندگی روزمره
  • انجام آزمایش‎های بینایی سنجی ساده
  • پیدا کردن چشم برتر سه بعدی‎بین و استفاده از آن در زندگی
  • نمایش فیلم، تصاویر سه بُعدی و آموزش ترسیم نقاشی‎های سه بعدی

مدت زمان اجرای این جنگ ۴۵ دقیقه الی یک ساعت و حداکثر تعداد شرکت کنندگان ۷۰ نفر است که مخاطبان آن، همه رده‎های سنی را شامل می‎شود. برگزاری این جُنگ تا فردا ۲۵ تیرماه ۹۸ ادامه دارد.

, , , , ,

اخبار موزه

برگزاری رویداد آموزشی «بیا ز سنگ بپرسیم» توسط موزه ملی علوم و فناوری و با همکاری معین مال

۲۳ تیر , ۱۳۹۸  

«بیا ز سنگ بپرسیم» نام رویداد آموزشی با موضوع سنگ‎شناسی است که موزه ملی علوم و فناوری با همکاری و حمایت معنوی معین مال از تاریخ ۱ الی ۷ مردادماه به مدت یک هفته برگزار می‎کند.

به گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری، مخاطبان این رویداد تمام خانواده‎ها به همراه کودکان هستند که به مدت یک هفته، هر روز از ساعت ۱۸ الی ۲۱ در محل مجتمع معین مال واقع در تهران خیابان آزادی، مسیر غرب به شرق، ابتدای بلوار استاد معین، مجتمع معین‎مال، طبقه ۲+ پذیرای تمامی علاقه‎مندان علم و فناوری است.

هدف از برگزاری این رویداد آموزشی، آشنایی خانواده‎ها با سنگ‎هاست و افراد با جنبه‎های کمتر شناخته شده سنگ‎ها آشنا می‎شوند و تجربه نگاه میکروسکوپی به ساختار بلوری برخی سنگ‎ها و شناخت کانی‎های بدن انسان از تجربیاتی است که در این رویداد به دست می‎آید. کشف سنگواره‎ها و گردش در غار با بهره‎گیری از تکنولوژی واقعیت مجازی از دیگر جذابیت‎های این رویداد است. همه خانواده‎ها به همراه کودکان ۸ تا ۱۴ سال مخاطبان این رویداد هستند و هزینه ثبت نام برای افراد برابر با ده هزار تومان است.

برنامه‎های این رویداد آموزشی شامل: بازی‎های سنگی، ایستگاه نقاشی غاری، داستان سنگ‎ها، کان‎سارهای ایران، سرگذشت سنگ‏‎ها، سنگ‎‏ها و جدول تناوبی، کانی‎ها و بدن انسان است.

علاقه‎مندان برای دریافت اطلاعات بیش‎تر می‎توانند با شماره‎های ۰۲۱۸۸۸۰۷۷۶۲ و ۰۹۱۹۸۹۶۲۰۰۸ تماس بگیرند.

 

 

 

, , , , , , ,

اخبار موزه

امیر کبیر دریافت که با سرمایه‎گذاری در «آموزش»، انقلابی در کشور ایجاد می‎‏شود

۱۶ تیر , ۱۳۹۸  

هشتمین همایش نقش دانشمندان ایرانی اسلامی در پیشبرد علوم تجربی با حضور اساتید، اندیشمندان و مدیران آموزشی کشور در محل مدرسه تاریخی دارالفنون تهران برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری این مراسم توسط «اتحادیه انجمن‎های علمی آموزشی معلمان فیزیک ایران» و «انجمن علمی آموزشی معلمان فیزیک شهرستان‎های تهران» و با همکاری «موزه ملی علوم و فناوری» و با حضور بیش از ۱۶۰ تن از اندیشمندان، پژوهشگران، مولفان کتاب‎های درسی، اساتید و دبیران فیزیک و دبیران دیگر رشته‎های علوم تجربی سراسر کشور، جمعی از روسای انجمن‎های معلمان فیزیک سراسر کشور، اعضای شورای اجرایی اتحادیه انجمن‎های عامفا و اعضای انجمن و شورای اجرایی انجمن علمی آموزشی معلمان فیزیک شهرستان‎های تهران از ساعت ۸:۳۰ روز پنج‎شنبه ۱۳ تیرماه ۱۳۹۸ در مدرسه تاریخی دارالفنون آغاز شد و تا ساعت ۱۷ ادامه داشت و آخرین یافته‎های علمی هفت سخنران مدعو از نهادهای تاریخ علم کشور و نیز سه مقاله به صورت شفاهی ارائه شد.
موزه ملی علوم و فناوری، سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی، دانشگاه فرهنگیان و اداره کل آموزش و پرورش شهرستان‎های تهران از حامیان این همایش بودند.

در ابتدای این مراسم دکتر عابد بدریان رئیس مدرسه تاریخی دارالفنون ضمن خیر مقدم به حاضران به نقش امیرکبیر و دانش‎آموختگان مدرسه دارالفنون در تمدن‎سازی کشور اشاره و تصریح کرد: این مدرسه بعنوان اولین مدرسه عالی و نتیجه سفرهای دیپلماتیک امیر کبیر به سن پترزبورگ و دیگر شهرها بود. امیر کبیر به درستی دریافت که مشکل کشور ما، مشکل آموزش است و فهمید با سرمایه‎گذاری در آموزش انقلابی در کشور ایجاد می‎شود. و امروز خوشحالیم که یکی از آرمان‎های امیر کبیر یعنی تربیت نیروی انسانی آموزش‎دیده، محقق شده است.

در ادامه، توحید گنج، نماینده سازمان پژوهش گفت: به نمایندگی از اتحادیه انجمن‎های علمی آموزشی معلمان فیزیک ایران سخن می‎گویم که به جز ارتقاء تاثیرگذاری کلاس‎ها و کتب درسی و غنی‎سازی رفتاری دانش‎آموزان و دانش‎آموختگان، دغدغه دیگری ندارند و باید از همه کسانی که اتحادیه را کمک می‎کنند و مسئولان استانی اتحادیه که حضور دارند تشکر کنیم و امیدواریم این همایش بتواند به اهداف خود در تاثیرگیری از هویت ملی و اسلامی در شیوه تدریس و فرایند یادگیری در مراکز آموزشی کشور دست یابد.

سید نعمت عبدی مشاور سرپرست وزارت آموزش و پرورش هم با قرائت پیام دکتر سیدجواد حسینی سرپرست این وزارت‎خانه گفت: همه فعالان عرصه علوم پایه باید به برگزارکنندگان این همایش کمک کنند و اینجانب از طرف انجمن ریاضی کشور قول این همکاری را می‎دهم. وی یادآور شد: در اقدامات امیر کبیر و مدرسه دارالفنون غرور نسبت به گذشتگان و غبطه به امروز دیده می‎شود که امیدواریم این غبطه‎ها تبدیل به غرور مجدد شود. وی در پایان ضمن حمایت مجدد از فعالیت‌های انجمن های علمی-آموزشی و اتحادیه‎های علمی ابراز امیدواری کرد دستاوردهای این همایش به شکل کاربست، مورد توجه و اهتمام متصدیان و مسئولان امر آموزش کشور قرار گیرد.

عبدالحسن بصیره دبیر کمیته علمی هم با بیان این که هفت همایش سالانه قبلی به ترتیب در: شیراز، تهران، اصفهان و دانشگاه آزاد لنجان، پژوهشگاه علوم انسانی، پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران، رشت و دانشکده فنی حرفه‎ای شریعتی به سختی برگزار شد ابراز امیدواری کرد دیگر از فردا دغدغه همایش سال بعد را نداشته باشیم و صرفا در فکر برنامه‎ریزی باشیم. وی منظور از این همایش‎ها را یافتن خودباوری‎ها و هویت‎های بومی دانست و تاکید کرد: بسیاری از دانشمندان ایرانی درباره طبیعت و نگاه به طبیعت نظرات عمیقی داشته‎اند اما غربی‎ها هیچ اشاره‎ای به آن‎ها نمی‎کنند.

دکتر عبدالرسول عمادی سخنران بعدی بود که به «فلسفه علم در کتاب نجات ابن سینا» پرداخت. وی با بیان این که ابن سینا علم را تصویری از شیء، نزد ادراک‎کننده می‎داند گفت: چهار نوع تصویر از مُدرِک، نزد ادراک‎کننده ایجاد می‎شود:

۱- «شناخت حسی» که متکی به هریک از حواس پنجگانه است ۲- «شناخت خیالی» که در شرایطی است که با قطع حواس پنجگانه، اما برخی اِعراضات نُه گانه اعم از ابعاد، رنگ، جنس و .. از شی در ذهن وجود داشته باشد ۳- «شناخت وهمی» زمانی است که مثلا فرد مورد نظر وجود ندارد و عوارضی هم از او در دسترس نیست اما برخی ویژگی‎ها از جمله: مهربانی یا حسادت در ذهن وجود داشته باشد  ۴- شناخت عقلی: زمانی است که نه شیء وجود دارد، نه اعراض و نه ویژگی‎های آن. شناخت عقلی وجه تمایز انسان و حیوان است. بعبارتی هرچه «حدس» بیش‎تر باشد، «درک عقل» بیش‎تر است. ابن سینا هم می‎گوید: انبیاء از بیش‎ترین قوه حدسیات و شناخت عقلی برخوردارند.

در ادامه مراسم، صالح فرامرزی کارشناس موزه ملی علوم و فناوری یکی از آثار علمی قدیمی بازسازی شده توسط موزه را برای حاضران معرفی و تاکید کرد: سه فرضیه برای کارکرد «پیل اشکالی» مطرح است: آبکاری طلا، شوک الکتریکی و نگه‎داری دعا و جادو که دو فرضیه اول قوی‎ترند.

فرامرزی ضمن توضیح طرز کار و اجزای این باتری باستانی، نشان داد که هر یک از این پیل‎ها می‎تواند تا نیم ولت پتانسیل الکتریکی ایجاد کند.

دکتر امیر اکباتانی در «پیشینه اندیشه علمی در تمدن اسلامی- ایرانی» سخنانی ارائه داد. وی در اهمیت علم هندسه، نظریه کپرنیک در کیهان شناسی را یک نظریه هندسی دانست. وی افزود: منشا ترکیب ریاضی و فیزیک به افلاطون و ارسطو بازمی‎گردد. افلاطون یک کل‎نگر بود و عقل را ناتوان از درک کلیت می‎پنداشت. در نگاه افلاطون عقل فقط می‎تواند جزئیات را کنار هم بچیند.

اکباتانی تصریح کرد: ابن سینا هم به نوعی به نظریه ترکیب عقل و تجربه باور داشت.

در ادامه، دکتر امیر محمد گمینی به این پرسش پرداخت که «آیا علوم طبیعی در تمدن اسلامی برگرفته از اسلام بود؟». وی گفت: دو نوع انگیزه دینی باعث توجه دانشمندان ایرانی اسلامی به علوم تجربی می‎شد: ۱- آیات قرآن درباره خلقت ۲- احکام دینی که بر مبنای ساعات و زمان‎های مختلف بود و شناسایی آن‎ها نیاز به مطالعه علوم و پدیده‎های تجربی داشت.

دکتر گمینی با بیان این که دانشمندان از آیات و روایات «علم» نمی‎گرفتند بلکه «انگیزه» می‎گرفتند افزود: خواجه نصیرالدین طوسی با این که بزرگ‎ترین کتاب کلامی قرن هفتم -التجرید- را نوشت اما علم را نه از آیات و روایات بلکه از رصد و تجربه به دست می‎آورد.

دکتر گمینی ادامه داد: در فعالیت‎های علمی دانشمندان ایرانی اسلامی انگیزه‎های فقهی همچون: زمان‎های پنج‎گانه، رویت هلال، تعیین جهت قبله، تقسیم ارث و شناخت آیات الهی وجود داشت اما این‎ها هیچ گاه بعنوان منبع علمی محسوب نمی‎شدند.

«پرسش و پاسخ ابوریحان و ابن سینا» موضوع سخنرانی اسفندیار معتمدی بود. معتمدی گفت: ابوریحان در کتاب «آثار الباقیه» ۱۸ پرسش در زمینه اشکالات و ایرادات مسائل علمی و فلسفی مطرح کرد و پاسخ آن‎ها را از ابن سینا خواست.

در بخش دیگری از برنامه، اسمعیل کاظمی مدیر امور نمایشگاه‎ها و شعب موزه ملی علوم و فناوری به معرفی «الحیل» دستاورد دانشمندان ایرانی -بنو موسی شاکر خراسانی- پرداخت.

دکتر محمدباقر خزائیلی درباره «طبقه‎بندی علوم در تمدن اسلامی با تاکید بر نقش ایرانیان» گفت: طبقه‎بندی علم،، به مثابه یک راهنما برای جامعه‎ای که می‎خواسته پیشرفت کند بوده است. عمده‎ترین طبقه‎بندی‎ها در زمینه‎های علمی را ایرانیان انجام دادند. وی در اهمیت طبقه‎بندی علوم گفت: تفکرات، اندیشه‎ها، رویکردها و بینش‎های مقاطع مختلف تاریخی را می‎توان از روی طبقه‎بندی علوم در زمان‎های مختلف دریافت.

سخنران بعدی دکتر حمیده رحمتی بود که در زمینه «روانشناسی و خطای مشاهده ماه از دید ابن هیثم» به سخنرانی پرداخت و گفت: نظریه اپتیک ابن هیثم یکی از ارزشمندترین دستاوردهای دانشمندان مسلمان در نیمه  اول قرن یازدهم میلادی است و ابن هیثم از معدود دانشمندانی است که به روش علمی، نور را توضیح می‎دهد و برای نخستین بار ساختار و کارکرد چشم را بطور علمی مطرح می‎کند؛ از این رو وی را می‎توان بنیان‎گذار علم نور دانست.

دکتر حمیده رحمتی با بیان این که ابن هیثم در کتاب «المناظر» مدام خود را با طرح سئوالاتی به چالش می‎کشد و سپس به پرسش‎ها پاسخ می‎دهد، تصریح کرد: با این که امروزه علم نجوم توسعه و پیشرفت بسیاری کرده است اما همچنان نظری بالاتر از نظر ابن هیثم وجود ندارد.

دکتر رحمتی این چنین نتیجه‎گیری می‎کند:

بطلمیوس بزرگ‎تر دیده شدن ماه را به شکست جوی نور و در نتیجه فاصله ظاهری ربط می‎دهد.

ابن هیثم نیز با اشاره به شکست نور، توضیحی براساس درک انسان و روانشناسی پدیده بیان می‎کند که باعث می‎شود ماه در افق به طور ظاهری بزرگ‎تر جلوه کند.

دلیل این پدیده فقط به فیزیک مربوط نیست. جدیدترین تحقیقات هم دلیل این پدیده را با احتمال زیادی روانشناسی می‎دانند.

نتیجه نهایی آن‎که: هنوز نظریه‎ای قاطع درباره این پدیده وجود ندارد.

در ادامه، دکتر ایرج نیک‎سرشت با «نگاهی به فن و فن‎آوری در تمدن اسلامی؛ اصول بنیادین تعادل اهرم‎ها و ترازوها» را توضیح داد. وی فیزیک در دوره اسلامی را در سه بخش عنوان کرد: ۱- گرایش فیلسوفان مشائی (فارابی، ابن سینا) ۲- گرایش پیشینی انگارانه (رازی، ابوالبرکات بغدادی، فخر رازی) ۳- گرایش فیزیک-ریاضی‎دانان (ابن هیثم، بیرونی، خیام، خازنی).

«بررسی اندازه‎گیری دقیق‎تر شعاع زمین توسط ابوریحان نسبت به اراتوستن» عنوان سخنرانی بعدی بود که سارا محبی، زهرا شتردار و نسترن گل‎باباییان ارائه شد. در این بخش تصریح شد: تعیین اندازه‎گیری محیط زمین توسط اراتوستن ۴۴ کیلومتر با واقعیت موجود فاصله داشت اما ابوریحان بیرونی تنها با اختلاف ۱۰ کیلومتری آن را محسابه کرد و این موضوع زمانی عجیب‎تر جلوه می‎کند که بدانیم همین چند سال پیش، پژوهش سرایی در شهر ری با وجود در اختیار داشتن ابزار دقیق و مجهز اندازه‎گیری، محیط زمین را با ۲۴ کیلومتر اختلاف، محاسبه کرد!

میلاد اکرمی نام سخنران بعدی بود که درباره «نقش خازنی در اندازه‎گیری» به سخنرانی پرداخت و گفت: دانش فیزیک و مکانیک نزد مسلمانان «علم الحیل»خوانده می‎شد و دانشمندان علاوه بر طرح نظریه، کارهای عملی بسیاری هم انجام می‎دادند. ترازویی که بیرونی ساخت در زمان خود پیشرفته‎ترین و دقیق‎ترین ترازو بود که خازنی آن را دقیق‎تر کرد.

اکرمی یادآور شد:

خازنی با پیروی از ابن هیثم و ابوریحان بیرونی در پژوهش‎های هیدرولیک به پیشرفت فوق العاده‎ای دست یافت. وی هیدرولیک را همراه با مکانیک مورد مطالعه قرار داد و به مفهوم مرکز ثقل و کاربردهای آن در ترازو توجه فراوان کرد.

خازنی استاد مسلم علم ترازو یا میزان بود. کتاب «میزان‎الحکمه» وی برجسته‎ترین کتاب در این علم و از مهم‎ترین کتب در فن حیل است که در آن نظر دانشمندان قبل از خود، همچون رازی، بیرونی و خیام آورده شده است.

«طب قدیم تا دارالفنون» عنوان سخنرانی بعدی بود که دکتر یونس کرامتی به ارائه آن پرداخت و گفت: یکی از وظایف اصلی موسسان اولیه دارالفنون، تاسیس نظام پزشکی در ایران بود و این موضوع باعث شده که امروز رشته پزشکی از نظر کیفیت نظام آموزشی و تربیت دانشجو بهتر از رشته‎های دیگر باشد چرا که می‎بینیم دانشجویان پزشکی از سال سوم و چهارم به بیمارستان می‎روند و کار عملی انجام می‎دهند. وی همچنین به مسئله کنکور محور بودن مدارس اشاره و تصریح کرد: وظیفه آموزش و پرورش تربیت انسان است نه متخصص؛ متخصصان را دانشگاه‎ها باید تربیت کنند.

دکتر کرامتی همچنین به همکاری ایران و اتریش بویژه در امر آموزش پزشکی در مدرسه دارالفنون اشاره و علت دعوت از اساتید این کشور را اینچنین بیان کرد: چون ایران همیشه می‎خواسته با قدرت‎های درجه دوم کار کند تا چشم طمع نداشته باشند، بنابراین در موضوع جذب و دعوت اساتید مختلف اروپایی، بیش‎تر با کشور اتریش همکاری می‎کرد.

در پایان هشتمین همایش نقش دانشمندان ایرانی اسلامی در پیشبرد علوم تجربی و پس از ارائه گزارش شاهرخ لقایی دبیر کمیته اجرایی همایش، حاضران از نمایشگاه موزه ملی علوم و فناوری که در بخشی از مدرسه دارالفنون مستقر شده بود، بازدید کردند.

, , , , , , , , , , ,

اخبار موزه

نخستین گردهمایی سازندگان مراکز علم با حضور موزه ملی علوم و فناوری

۱۲ تیر , ۱۳۹۸  

اولین گردهمایی سازندگان مراکز علم در ایران سه شنبه ۱۱ تیرماه از ساعت ۹:۰۰ صبح در سالن شماره ۸ باغ کتاب تهران با سخنرانی عضو هیات علمی موزه ملی علوم و فناوری در باغ کتاب برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری، نخستین گردهمایی طراحان و سازندگان مراکز علم کشور با موضوع «طراحی و ساخت مرکز علم؛ یک تجربه ایرانی» با حضور نمایندگان مراکز علم کشور، در آستانه دومین سال افتتاح بزرگ‌ترین مرکز علم و سرگرمی کشور، روز سه شنبه ۱۱ تیر ماه ۱۳۹۸ در باغ کتاب تهران برگزار شد.

توسعه چشمگیر مراکز علم در ایران در سال‌های اخیر، بهانه‌ای شد، تا گروه‌های طراح و سازنده این مراکز گرد هم بیایند و با به اشتراک‎گذاری تجربیات، مشکلات این حوزه در حال رشد را بررسی کنند.

موزه علوم و فناوری جمهوری اسلامی ایران، ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی، هلدینگ تفریحی و گردشگری ایران‌فان، شرکت مرصاد دانشگاه تهران، شرکت فن‌آموز، شرکت توانا، پژوهشگاه رویان، مؤسسه آسمان شب، مرکز نجوم آوااستار و شرکت اچ. اس. اد (شرکت ال جی) از جمله همراهان این رویداد مهم هستند.

در این نشست دکتر روح الله محمدی عضو هیات علمی موزه ملی علوم و فناوری درباره احیای تاریخ علم و فناوری ایران و تجربیات مختلف در این حوزه، سخنرانی کرد. همچنین در ادامه، تیزر سه دقیقه ای از معرفی موزه ملی علوم و فناوری و پیشنیه آن در این مراسم پخش شد و دکتر محمدی به پرسش حاضران درباره تجربیات حوزه تاریخ علم پاسخ داد.

باغ کتاب تهران بزرگ‎ترین مجموعه کتاب و سرگرمی‌های علمی کشور است که در دوطبقه با زیربنای ۶۵ هزار متر مربع، ۱۲ تیر ماه ۱۳۹۶ به بهره برداری رسید.

, , , , ,

اخبار موزه

بازدید نمایندگان کشورهای جنبش عدم تعهد از موزه ملی علوم و فناوری

۳۰ خرد , ۱۳۹۸  

نمایندگان بیش از ۱۶ کشور عضو جنبش عدم تعهد که برای شرکت در کارگاه بین‎المللی سیاست‎گذاری ترویج علم و فناوری در ایران حضور دارند، عصر امروز چهارشنبه ۲۹ خردادماه ۱۳۹۸ از موزه ملی علوم و فناوری بازدید کردند.

به گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری، کارگاه بین‌المللی سه روزه سیاست‎گذاری ترویج علم و فناوری صبح روز دوشنبه ۲۷ خرداد ماه با حضور نمایندگان بیش از ۱۶ کشور عضو جنبش عدم تعهد، دکتر منصور غلامی وزیر علوم، دکتر وحید احمدی مشاور وزیر و رییس مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و با حمایت موزه ملی علوم و فناوری در محل وزارت علوم آغاز و در روز سوم و پایانی، مهمانان بین‎المللی این کارگاه، از سردر باغ ملی، موزه ملک، موزه ایران باستان و موزه ملی علوم و فناوری بازدید کردند.

در همایش پایانی این کارگاه، دکتر زهرا اجاق به نمایندگی از موزه ملی علوم و فناوری بعنوان اولین سخنران با ارائه مقاله‎ای در خصوص سواد علمی و نقش موزه‎ها بویژه موزه‎های علم و فناوری و یادگیری غیررسمی و تربیت شهروند علمی توضیحاتی ارائه داد.

شناسایی بعضی از سیاست‌های پژوهشی مشترک کشورهای عضو مرکز علم و فناوری NAM از جمله شناسایی سیاست‌های ایران و سایر کشورهای در حال توسعه، شناسایی موضوعاتی برای تحقیق و فرصت‌های مالی، کمک به ایجاد گروه‌های فعال و تاثیرگذار برای حمایت نهادی از فعالیت‌های نوآورانه در سطح ملی و روستایی و کمک به ایجاد شبکه‌های رسمی و غیررسمی از افراد ذی‎نفع، از جمله سیاست‌گذاران، دانشگاهیان، نوآوران و دیگران، اهداف این کارگاه بین‌المللی را تشکیل می‌داد.

از جمله محورهای این کارگاه می‌توان به شناسایی زمینه‌ها و راهبردهای آموزشی برای ترویج علم، فناوری و نوآوری، توسعه زیرساخت‌های علم و فناوری برای ترویج علم، ترویج علم از طریق سنت‌های فرهنگی بومی، نقش آموزش رسمی و غیر رسمی در ترویج علم، فناوری و نوآوری، شناسایی چالش‌ها و محدودیت‌های ترویج علم، فناوری و نوآوری، مخاطب ساختن و تحلیل رویکردهای مختلف در آموزش از راه دور و شناسایی چالش‌ها و محدودیت‌های ترویج علم اشاره کرد.

در این کارگاه، صاحب‌نظران بین‌المللی حضور داشته و به ارائه تجارب و یافته‌های علمی خود پرداختند. موضوع انتخاب شده برای این کارگاه، «سیاست‌گذاری ترویج علم، نوآوری و فناوری» موضوع جدید و مهمی است که برای نخستین بار در ایران مطرح شد.

در سال‌های اخیر «سیاست‌گذاری» ترویج علم، فناوری و نوآوری (STI) به مسئله مهمی برای توسعه تبدیل شده است. با توجه به این دیدگاه، مرکز علم و فناوری کشورهای غیرمتعهد و سایر کشورهای در حال توسعه مرکز علم و فناوری (NAM)، دهلی‌نو با مشارکت گروه ترویج علم مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور تهران این کارگاه بین‌المللی را برگزار کردند.

, , , , ,

اخبار موزه

گزارش سار سیزدهم موزه ملی علوم و فناوری

۲۷ خرد , ۱۳۹۸  

سیزدهمین کنفرانس سار موزه ملی علوم و فناوری با عنوان «سار بهار ۹۸»، روز جمعه ۲۴ خردادماه، از ساعت ۱۴ الی ۱۷ در محل موزه ملی ایران با سخنرانی هفت سخنران برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی موزه ملی علوم و فناوری، هر یک از سخنرانان در مدت ۱۸ دقیقه با موضوعات مختلف به سخنرانی پرداختند که در ادامه، خلاصه ای از مباحث مطرح شده می‎آید:

سخنران اول، هادی ویسی مدیر مرکز نوآوری بانک رفاه و عضو هیات علمی دانشگاه تهران بود.

وی ابتدا به نحوه ارتباط گرفتن انسان با ماشین‎ها پرداخت و گفت: هم اکنون دکمه‎ها در اغلب ابزارهای ارتباطی ما با ماشین‎ها، ابزار ارتباط ما هستند. اما در آینده نزدیک ارتباط ما از طریق «صدا» و گفتار خواهد بود ارتباط بین ماشین‎ها هم همینطور خواهد شد.

وی ادامه داد: شما فرض کنید در آینده ممکن است چندین ربات و ماشین در خانه داشته باشیم و این‎ها باید بتوانند با هم حرف بزنند. هنگام صحبت کردن، حجم اطلاعاتی که رد و بدل می‎شود بسیار زیاد است و این مبادله باید سریع و آسان انجام شود و گفتار بهترین راه است. مسیر کلی مبادله اطلاعات از طریق گفتار بدین گونه است که کلام ابتدا به متن تبدیل می‎شود، سپس منظور آن متن درک می‎شود، سپس برای آن منظور، پاسخ تولید شود، و در نهایت این پاسخ که به صورت متن است به روشی تبدیل به صدا کنیم تا به طرف مقابل گفته شود. بنابراین برای هر یک از چهار مرحله بالا، ماژولی وجود دارد که هنوز به صورت پیشرفته در نیامده است. مثلا اگر در همان مرحله اول، گوینده کمی لهجه داشته باشد، یا در محیط سر و صدا باشد، یا واژه ای که در سامانه وجود ندارد گفته شود، در همه این موارد ماشین دچار مشکل می‎شود و طبیعتا در آینده چالش‎هایی درباره این موضوع خواهیم داشت.

نکته دیگر، تاثیر این تکنولوژی بر آینده زبان، آموزش زبان، نحوه تعامل انسان‎ها با زبان‎های مختلف و نیز حتی دست خط است.

در زمینه ادراک مفاهیم هم چالش‎هایی خواهیم داشت؛ بنابراین مطلوب ما این است که ربات‎هایی شبیه خودمان داشته باشیم اما سئوال اینجاست که آیا با این تکنولوژی‎ها می‎توان مثلا یک آدم ادیب داشت که حتی شعر بگوید؟ جوابش در حال حاضر «خیر» است و هنوز بسیار فاصله داریم.

سخنران دوم امیرمحمد گمینی پژوهشگر تاریخ علم و عضو هیات علمی دانشگاه تهران با ذکر مثال‎های عینی از شخصیت‎های علمی تاریخ و نظریات آن‎ها همچون کپرنیک، بطلمیوس، کانت، شیخ محمدرضا نجفی اصفهانی، از قول هربرت باتلفید بر این نکته تاکید کرد که: در تاریخ نباید دنبال قهرمان و ضدقهرمان باشیم و این موضوع را باید به رمان نویس‎ها بسپاریم؛ بلکه ما باید براساس شواهد موجود زمان مورد نظر، درباره تاریخ قضاوت کنیم.

وی در پایان خاطرنشان کرد: تاریخ ما را غافلگیر می‎کند.

سخنران سوم، فرزین سوری سرویراستار انتشارات پیدایش و دبیر جایزه نوفه به بررسی واژه «تخیل» در عبارت «علمی-تخیلی» و این که اشتباه احتمالی در ترجمه واژه Fiction باعث عدم پذیرش این نوع از داستان‎ها و فیلم‎ها در میان جامعه شده است، پرداخت.

وی تاکید کرد: بخش تخیل، همیشه یک چیز بی ثبات است و بر همین اساس ادبیات علمی-تخیلی هم چیزی غیرثابت است. وی با ذکر مثال از سریال «چرنوبیل» گفت وقتی می‎گوییم این سریال «علمی-تخیلی» است منظورمان، فضاسازی و نوع برداشت عوامل این سریال از یک حادثه واقعی تاریخی است. وی در پایان گفت در حقیقت ما ادبیات واقع گرایی نداریم، چرا که براساس برداشت خود، مدام در حال گمانه زنی هستیم همانطور که وقتی برای ساختن فیلمی از یک حادثه تاریخی، دوربین جلوی آن قرار می‎دهیم یعنی داریم با نگاه خود و نه بر اساس همه فکت‎های موجود، به آن حادثه می‎نگریم. یا بعبارتی هر برداشت کلامی که از یک پدیده طبیعی داشته باشیم به گونه ای برداشت علمی-تخیلی است. بنابراین، کلامی کردن یک پدیده طبیعی یک امر پساحادثه ای است یعنی برای دریافت و درک پیام، مجبوریم تعداد فکت‎ها را پایین بیاوریم تا بتوانیم از طریق کلام منتقل کنیم.

سخنران چهارم، اسماعیل اسکندری سرمربی سگ‎های گروه کار و جستجو نجات و موسس مدرسه SK9 گفت: در سال ۱۳۷۶ برای نخستین بار مجموعه تخصصی برای آموزش سگ‎های زنده یاب در حوادثی مانند زلزله ایجاد شد. اما این مجموعه و فعالیت‎های ما در سال‎های اول چندان آسان و مورد توجه نبود تا این که زلزله بم اتفاق افتاد و ما توانستیم ۶۷ نفر را زنده از زیر آوار پیدا کنیم.

وی ادامه داد: پس از موفقیت ما در زلزله بم، سازمان جهانی سگ‎های زنده یاب IRO ما را برای گذراندن دوره آموزشی به اتریش دعوت کرد و پس از آن صلیب سرخ آلمان هم دست به کار شد و طی تفاهم نامه ای، دوره بورسیه آموزشی برای مربیان سگ‎های زنده یاب در آلمان برگزار کردند و ما پس از آموزش، به ایران بازگشتیم تا آموخته‎های مان را به شهروندان منتقل کنیم.

در طول این یادگیری‎ها و آموزش‎ها متوجه شدیم در چند بخش می‎توانیم کمک بیشتری به مردم کنیم: اُتیسم، دستیاری نابینایان، تشخیص دیابت و بیماری‎های دیگر؛ بر همین اساس مدرسه ای با نام SK9 افتتاح کردیم. چرا که ما کلا ۸۲ قلاده سگ زنده یاب داریم که در صورت بروز حادثه، این تعداد اندک حتی نمی‎توانند یک خیابان را هم پوشش دهند.

ما در استان تهران ۲۰ هزار قلاده سگ داریم که صاحب دارند اگر بتوانیم ساماندهی کنیم و آموزش دهیم این تعداد می‎توانند در صورت بروز حادثه کمک بزرگی کنند.

وی گفت: مرکز آموزش و نگهداری سگ‎های گروه کار SK9 در سال ۹۵ با همکاری سرمربیان بین المللی سگ‎های گروه کار جمهوری اسلامی ایران کار خود را شروع کرد. این مرکز بین علاقه مندان به سگ  با نام مدرسه امید نیز شناخته می‎شود چرا که هدف این مدرسه از آموزش سگ‎های کار کمک به نوع بشر بوده و تیم‎های آموزش دیده این مرکزدر شرایط بحران به صورت داوطلبانه و تحت نظارت و مدیریت سازمان‎های امدادی کشور اقدام به انجام عملیات‎های جستجو و ردیابی می‎نماید.

وی در پایان خاطر نشان کرد: سگ‎ها سه ماه زودتر از قوی ترین آزمایشگاه‎ها، می‎توانند سرطان را تشخیص دهند.

سخنران پنجم سیدعلی حسینی پژوهشگر سیستم‎های پیچیده و عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی ابتدا به تعریف سیستم پیچیده پرداخت و گفت: سیستم پیچیده یک موضوع بین رشته ای است که در طول سه قرن اخیر در بین دانشکده‎های مختلف از جمله: فیزیک، ریاضی و زیست شناسی رشد پیدا کرده است.

از طریق نگاه سیستم‎های پیچیده می‎توان بسیاری از مسائل اقتصادی را پیش بینی کرد؛ همچنان که ما سال‎ها قبل از طریق همین سیستم، رکود اقتصادی و وضعیت فعلی بازار مسکن را پیش بینی کرده بودیم.

سخنران ششم کاظم کوکرم روزنامه نگار علم و دبیر گروه دانش روزنامه جام جم، ابتدا علم (Science) را  به معنی اقدام قاعده‌مند در جهت توسعه و سازماندهی هدفمند دانش دانست که در قالب تفسیرهای قابل آزمایش و پیش‌بینی‌هایی درباره جهان، صورت می‌گیرد و سپس به بررسی چرایی اهمیت ژورنالیسم علم پرداخت.

کوکرم اکتشافات علمی از جمله کشف قاره امریکا توسط کریستف کلمپ را به نوعی «اعتراف به نادانی» بشر دانست و «علم مدرن و سرمایه‌داری» نیروی بالقوه‌ای را ایجاد کرد تا اروپا در اواخر دوران مدرین بر جهان مسلط شود. ذهنیت مشترک دانشمند و نظامی اشغالگر اروپایی این بود که «نمی‌دانم در دنیا چه خبر است!» پس باید برویم و جهان را کشف کنیم. هر دو امیدوار بودند دانش دیدی که از این راه به دست می‌آید آنها را به اربابان جهان تبدیل کند.

وی چالش‎های مهم کنونی در تعامل دانشگاهیان با جامعه را اینچنین برشمرد:

  • کپی‌برداری اولیه در ایجاد ساختارهای دانشگاهی مدرن بدون وجود نیاز واقعی در کشور
  • بی‌رغبتی محققان و دانشگاهیان به ارتباط با بدنه جامعه
  • کم اطلاعی یا بی‌اطلاعی مدیران کلان کشور از قابلیت‌های علوم مدرن برای برنامه‌ریزی و مدیریت
  • سو استفاده از قالب‌ها و ظواهر در قالب شیادان علم و شبه‌مخترعان مدعی
  • رواج شبه‌علم در حوزه‌هایی مثل انرژی درمانی و طالع‌بینی و …
  • قدرت اینترنت در تریبون‌دهی به افراد و نهادهای بی‌اعتبار

سخنران هفتم مهدی پارسایی معمار و پژوهشگر هنر به بررسی باغ ایرانی و نگاه تاریخی، فلسفی و ادبی ایرانیان به باغ پرداخت و گفت: باغ ایرانی صرفا پاسخی برآمده از اقلیم ایران نبود بلکه باغ، پاسخ نیاز به «فراغت» بود.

در ادبیات ما، مثلا در شعر حافظ تاکید می‎شود که منظور از باغ، بهره مندی از میوه‎های درختان نبوده است و بعبارتی فراغت در باغ و استقرار در مرتبه استغنا و بی نیازی، علت توجه به باغ بوده است:

تنگ چشمان نظر به میوه کنند   ما تماشاکنان بستانیم

وی تاکید کرد: باغ نیاز ما به معنا را تامین می‎کند نه میوه و مادیات را: مرغ باغ ملکوتم نی ام از عالم خاک. بنابراین باغ ایرانی مابین باغ ازلی و باغ ابدی (بهشت) است و تمنای باغ ایرانی از کهن ترین ویژگی‎های تمدنی ایران است. بعبارتی تمنای باغ مهم ترین عنصر از دستگاه هاضمه فرهنگ ایرانی است.

, ,