آیا ممکن است زیاد آب خوردن ما را مسموم کند؟

روزی چند لیوان آب می‌نوشید؟ آیا تا به حال به شما توصیه شده که برای لاغر شدن به جای همه چیز فقط آب بنوشید؟ می‌دانستید آب هم می‌تواند مسمومیت ایجاد کند؟
pouring-water

جالب است بدانید که حتی ماده‌ی بی‌خطر و مفیدی مثل آب هم اگر بیش از حد مصرف شود و مقدار زیادی از آن در بدن باقی بماند، می‌تواند باعث مسمومیت شود. یک نمونه شناخته‌شده از مسمومیت با آب در سال ۱۳۸۶ شمسی / ۲۰۰۷ میلادی در آمریکا اتفاق افتاد. خانمی به اسم جنیفر استرنج (Jennifer Strange) در مسابقه آب‌خوری شرکت کرده بود و اتفاقاً با نوشیدن بیش از هفت لیتر آب در مدت سه ساعت، نفر دوم شده بود. او چند ساعت بعد از مسابقه در اثر مسمومیت با آب فوت کرد، اما چرا؟

ممکن است توصیه‌های زیادی درباره آب نوشیدن شنیده باشید: اینکه برای سلامتی پوست و شاداب و سرحال بودن خوب است که روزی چند لیوان آب بنوشیم، یا حتی اینکه یک رژیم لاغری مناسب این است که در همه وعده‌ها فقط آب بخوریم! این توصیه‌ها چقدر موثرند؟ آیا ممکن است خطرناک هم باشند؟

میزان آبی که بدن ما نیاز دارد بسته به سن، جثه، میزان فعالیت و عوامل دیگر متغیر است.

واقعیت این است که نمی‌توان اینطور مطلق گفت که مثلاً همه باید روزی ۸ لیوان آب بنوشند، زیرا مقدار آبی که بدن ما نیاز دارد به عوامل مختلفی بستگی دارد:  به سن، وزن و جثه‌ی ما، میزان فعالیت بدنی که داریم، داروهایی که مصرف می‌کنیم، دمای هوا و عواملی دیگر.

وقتی زیاد آب می‌خوریم چه اتفاقی در بدن ما می‌افتد؟ 

در خون، داخل سلول‌ها و محیط بیرونِ سلول‌های ما یون‌هایی مثل سدیم و پتاسیم وجود دارند. این یون‌ها که الکترولیت هم نامیده می‌شوند، با آب یا غذاهایی که می‎خوریم وارد بدن ما می‌شوند. الکترولیت‌ها کارهای مختلف و مهمی در بدن انجام می‌دهند؛ کارهایی مثل متوازن کردن مایعات بدن، تنظیم فشار خون و کمک به فعالیت ماهیچه‌ها و عصب‎‌های بدن.

معمولاً غلظت یون‌هایی مثل سدیم و پتاسیم در داخل و خارج سلول‌های ما برابر است. اگر آب وارد بدن شود و غلظت یون‌های موجود در آن کم باشد، کلیه‌ها آب اضافی را از بدن خارج می‌کنند تا غلظت یون‌ها در بدن تغییر نکند و میزان آن در بیرون و درون سلول‌ها با هم برابر بماند.

نوشیدن بیش از حد آب ممکن است باعث مسمومیت شود. اما مهم‌تر از میزان آبی که می‌نوشیم، سرعت نوشیدن آب است. اگر به کلیه‌ها فرصت دفع آب اضافی را ندهیم ممکن است مسموم شویم.

وقتی کلیه‌ها عقب می‌مانند

سرعت کار کلیه‌ها محدود است و اگر سرعت آب خوردنِ ما بیشتر از سرعت کار کلیه‌ها باشد، آبِ زیادی در بیرون سلول‌های ما جمع می‌شود و غلظت یون‌ها را در بیرون سلول کم می‌کند. در نتیجه آب وارد سلول‌ها می‌شود تا غلظت یون‌ها در درون و بیرون سلول دوباره به هم نزدیک شوند. این پدیده را اسمز می‌نامند. با ورود آب، سلول‌ها ورم می‌کنند.

hypotonic

چرا ورم کردن سلول‌ها خطرناک است؟

ورم کردن سلول‌ها بیشترین اثر را بر مغز ما می‌گذارد، زیرا مغز داخل جمجمه فضای زیادی برای بزرگ شدن ندارد. به همین دلیل سردرد یکی از اولین علائمی است که در مسمومیت با آب ایجاد می‌شود. خانم استرنج هم پیش از مرگش در مکالمه‌ای تلفنی در راه منزل، از سردردی شدید خبر داده بود. در اثر مسمومیت با آب علائم خفیف تا شدید دیگری هم ایجاد می‌شود که مربوط به وارد شدن آب به بافت‌های مختلف بدن از جمله مغز و ریه است؛ از احساس گرما، حالت تهوع و استفراغ گرفته تا افزایش فشار خون، گیجی، دوبینی و خواب‌آلودگی، دشواری تنفس، گرفتگی عضلات و در نهایت تشنج، آسیب مغزی، کما و حتی مرگ.

مسمومیت با آب چندان شایع نیست و برای افراد خاص مثل نوزادان و کودکان یا قهرمانان ورزشی بیشتر ممکن است اتفاق بیافتد.

آب بخوریم یا نخوریم؟!

آیا گفته‌های بالا به این معنی است که از این به بعد باید از آب خوردن بترسیم؟! واقعیت این است که خطر مسمومیت با آب برای همه به یک میزان نیست. از جمله گروه‌های در معرض خطر می‌توان به کودکان خردسال (زیر شش ماه) که وزن بدنشان کم است اشاره کرد. اگر این کودکان آب زیادی بنوشند یا مثلاً شیرخشکی که به آنها داده می‌شود بیش از حد رقیق باشد ممکن است مسموم شوند.

hot

ورزشکارانی که ورزش‌های استقامتی (مانند دو ماراتن) انجام می‌دهند، یا کسانی که در گرمای شدید فعالیت بسیار سنگین دارند نیز در معرض خطرند، زیرا در اثر تعریق، هم آب و هم مقدار زیادی الکترولیت از دست می‌دهند. در چنین شرایطی اگر برای رفع تشنگی فقط آب بنوشند و الکترولیت‌های از دست رفته را (مثلاً با خوردن نوشیدنی‌های ورزشی) جبران نکنند، ممکن است مسموم شوند.

در نهایت کسانی که مانند خانم استرنج در مسابقه آب‌خوری شرکت می‌کنند و در مدتی کوتاه مقدار زیادی آب می‌نوشند هم ممکن است جانشان را به خطر بیاندازند. اما در حالت عادی، اگر در زمان تشنگی، به میزان عادی و به‌تدریج آب بخوریم و به غیر از آب، مواد مغذی دیگر را هم به بدنمان برسانیم مشکلی برایمان پیش نمی‌آید.